Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Facebook

Archivering » WFON » 1995 » Pagina 64

Het molenmakersbedrijf Poland:
een ambachtelijke traditie van 130 jaar in Heerhugowaard (7/9)

Jan Poland en zijn vrouw Anna Stanek (Oostenrijkse van geboorte) kregen vijf zoons: Ed (1937), Jan (1941), Karel (1944), Dirk (1948) en Cees (1951). Ed en Karel verdienen hun brood buiten het molenmakersvak. Ed woont in Broek op Langedijk en is lasser. Huisschilder Karel is in Heerhugowaard gebleven.

Riekermolen

Jan, Dirk en Cees werden al vroeg ingeschakeld bij de werkzaamheden. Molenmakersbedrijf Poland voltooide in begin jaren zestig de Riekermolen aan de Amstel. Deze watermolen moest eind jaren vijftig het veld ruimen doordat Amsterdam de Riekerpolder opslokte voor woningbouw. Na de dood van molenbouwer Brandhorst uit Zoetermeer lag de herbouw lange tijd stil. Het werk kwam in de herfst van 1960 weer op gang. Jan Poland en zoons slaagden er in de bovenkruier in hoog tempo zijn oorspronkelijke gestalte terug te geven. De Riekermolen weegt 500 ton en wordt gedragen door 66 houten palen van dertien tot zestien meter lengte en prijkt nog steeds in volle glorie aan de westelijke Arnsteloever, nabij de Kalfjeslaan.

Jan Poland stopte in 1971 en verhuisde toen naar Oterleek. Zoon Jan nam het bedrijf aan de Oostdijk over, als de vierde generatie molenmaker Poland. Op 22 februari 1995 werd Jan Poland 89 jaar. Hij en zijn echtgenote wonen aan de Noordschermerdijk in Oterleek, naast korenmolen De Otter. Over het molenmakersbedrijf zegt hij: "Het vak is nauwelijks te leren. je moet het 'zien'. Een molen is immers niet alleen een gebouw. Het is vooral een houten machine waarin behoorlijk grote krachten optreden."

"Veel mensen", vervolgt Jan Poland, "weten niet het verschil tussen een timmerman en een molenbouwer. In onze omgeving hebben veel molens gestaan waar ook gewone timmerlieden werden aangezet voor reparaties. Diverse waterschappen lieten hun timmermannen dit werk doen om ze bezig te houden. Meestal kwam men echter van de regen in de drup. Ik blijf zeggen: een timmerman is geen molenmaker, maar een molenmaker is wel een timmerman. Een plankje timmeren is geen kunst. Het wordt een ander verhaal als het er op aan komt. Er zijn dan ook veel fouten gemaakt. Bijvoorbeeld door geen goed eikenhout toe te passen. Daar zat dan 'vuur' in. Dikwijls werden problemen niet echt opgelost. Nogmaals, je moet het 'zien'."

Jjan Poland blijft geïnteresseerd in alles wat met molens te maken heeft. Hij betreurt het dat de laatste jaren veel molens bij restauraties een stalen vijzel hebben gekregen. "Een stalen vijzel past niet bij een molen. Daar hoort een houten vijzel in. Molens zijn immers monumenten, die moet je in de oorspronkelijke staat houden." Hout vergt echter meer onderhoud dan staal.

Zoon Jan Poland kocht het ouderlijk bedrijf in 1971. Hiermee zette hij als timmerman/molenmaker/molenrestaurateur een kwart eeuw geleden een ambachtelijke onderneming voort die restauratie- en onderhoudswerk zou gaan uitvoeren aan enkele tientallen molens. Het zwaartepunt van het werk ligt in Noord-Holland ten noorden van de Zaanstreek. Tot de grotere projecten behoorde in 1973-1974 de herbouw van De Twiskemolen te Landsmeer. De oorspronkelijke molen bemaalde tot 14 februari 1938 de Hooglandspolder onder Barsingerhorn. Op die dag brak een roede af, terwijl de molen stilstond. De molen zonder wiekenkruis werd in 1967 gesloopt met het doel om hem in Nieuw Vennep te herbouwen. Daar kwam het niet van. De molen kreeg een plaats in de Twiskepolder: een nieuw aangelegd recreatiegebied.

 


© 1924-2018 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.