Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon Monumentale Kerken

Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

Facebook

Archivering » Westflinge » 2008 » 17 september

Boktor knaagt aan robuuste kerk van Beets

Westflinge
De rubriek Westflinge richt de schijnwerper op het verleden van West-Friesland met een actuele aanleiding. Vandaag aandacht voor de kerk van Beets.
(Eerder verschenen in het Noordhollands Dagblad, woensdag 17 september 2008.)

Door Ed Dekker

BEETS – De hongerige boktor en bonte knaagkever kunnen nog steeds vrijelijk hun gang gaan in de vijftiende-eeuwse kerk in Beets. De hinderlijke knaagdieren hebben de ruimte. De broodnodige restauratie van het grote gebouw laat node op zich wachten. Ondertussen is de geschiedenis van de bouw en van de inrichting van de dorpskerk te boek gesteld.

Het jongste bulletin van de Stichting Oude Hollandse Kerken is geheel gewijd aan de Beetser kerk. De stichting, sinds 1982 eigenaar van het gebouw, heeft een uitgebreid onderzoek laten uitvoeren. Het resultaat van dit onderzoek is vastgelegd in het bulletin, een rijk geïllustreerd boekje van veertig pagina's.
Het beheer van de robuuste kerk is in handen van de Plaatselijke Commissie Beets. Marjan Cnossen van deze commissie is teleurgesteld.
„Voor het derde achtereenvolgende jaar vallen wij buiten de boot voor subsidie. Opnieuw is onze kerk uitgeloot door Monumentenzorg. De situatie begint tamelijk heikel te worden. De kerk wordt van binnen uitgehold. Maatregelen zijn dringend noodzakelijk.”

Anderhalf miljoen

De restauratie vergt een investering van anderhalf miljoen gulden. „Dat is vorig jaar berekend. Hoe langer moet worden gewacht, des te hoger wordt het bedrag”, aldus Marjan Cnossen. De Plaatselijke Commissie heeft zelf geen cent. „Wij hebben al moeite genoeg om het normale onderhoud bij te houden. Dat kunnen wij net aan bekostigen met de opbrengst van allerlei activiteiten die wij in de kerk organiseren.”
Concerten, tentoonstellingen, literaire diners, de kerk biedt veel mogelijkheden. Het gebouw kan ook voor andere activiteiten worden gehuurd. Er zijn drie vertrekken: het schip van de kerk (trouwlocatie van de gemeente Zeevang, ruimte voor 150 personen), de oude raadzaal (ook trouwlocatie, voor vijftig personen) en de consistoriekamer (het oude schooltje, 30 personen). „Bij ons kan veel. Onze kerk is verwarmd, als enige kerk in de omgeving. Maar dat maakt de vaste lasten extra hoog.”
Het bulletin van de Stichting Oude Hollandse Kerken wijst op de rijke historie van de kerk. Dat niet alleen. De noodzaak van de restauratie wordt onverbiddelijk blootgelegd. Vooral het houtwerk van de kapconstructie is ernstig aangetast. Daar hebben de boktor en de bonte knaagkever al hun sporen achtergelaten.

Authentiek

De kapconstructie behoort tot de meest authentieke onderdelen van het gebouw. Dit concluderen de beide auteurs van het boekje, Jan van der Hoeve en Arie de Groot. Zij hebben het onderzoek uitgevoerd onder de vlag van Bureau voor bouwhistorisch onderzoek J.A. van der Hoeve te Utrecht. Deze kapconstructie blijft grotendeels verborgen voor het oog van de kerkbezoeker. De constructie gaat binnen schuil door het houten gewelfbeschot en buiten door de dakbedekking.
Het houten gewelfbeschot is waardevol vanwege de zeventiende-eeuwse bloemschilderingen waarmee het is versierd.
Ook bijzonder is dat het koor in twee lagen is verdeeld. Met op de verdieping de raadzaal van de voormalige gemeente Beets.
Het huidige aanzien van de kerk wordt in hoge mate bepaald, aldus de auteurs, door de grote restauratie in de jaren 1963-1965. Deze restauratie heeft allerlei in de negentiende eeuw aangebrachte veranderingen aan muur en ramen ongedaan gemaakt.
Over de bouwgeschiedenis zijn weinig concrete gegevens beschikbaar. Hierdoor ontstonden verschillende visies op de ontwikkeling van het gebouw. De beide auteurs gaan daar uitgebreid op in.

Oude kerk gesloopt

In de tweede helft van de vijftiende eeuw is het oude kerkgebouw gesloopt. Op deze plaats is het tegenwoordige transept gebouwd. In de late vijftiende eeuw of vroege zestiende eeuw is het schip gebouwd, veel breder dan aanvankelijk gepland. Kennelijk was de kerkgaande bevolking in deze periode aanzienlijk toegenomen. Na de reformatie in de late zestiende eeuw werd het kerkgebouw ingericht voor de hervormde eredienst. Beets kreeg in 1576 zijn eerste predikant.
De auteurs Van der Hoeve en Groot stippen vervolgens een aantal belangrijke ontwikkelingen in de eeuwen daarna aan. Voortdurende verzakkingen van het gebouw wordt uitgebreid belicht. Het koor bestond in de late achttiende eeuw uit twee ruimten, bestemd voor ‘school’ en ‘raadhuis’. Hoe lang het raadhuis al in de kerk was gevestigd is vooralsnog niet bekend.

Scheiding

In 1798 werd het beheer van de kerk verdeeld tussen de kerkelijke gemeente en de burgerlijke overheid. De school met het raadhuis in het ‘voorend’ van de kerk viel voortaan onder de burgerlijke gemeente, samen met de toren. Op grond van deze twee eeuwen oude regeling vallen raadzaal en toren nog steeds onder de verantwoordelijkheid van de gemeente Zeevang.
Een aantal van de beschilderde kerkbanken stammen uit de negentiende eeuw, sommige misschien nog uit de late achttiende eeuw. Alleen een eiken luifelbank aan de noordzijde en de kerkenraadsbanken binnen het doophek zijn duidelijk ouder (zeventiende of achttiende eeuw).
De boktor en de bonte knaagkever hebben inmiddels het gebouw met zijn authentieke laatmiddeleeuwse kap, zijn bijzondere interieur en zeldzame schilderingen in zorgwekkende toestand gebracht.

Noodkreet

Het boekje eindigt dan ook met de noodkreet dat de kerk van de Beets – in de NHD-wedstrijd ‘Heilige Huisjes’ uitgeroepen tot de mooiste kerk van Waterland – in haar voortbestaan wordt bedreigd.
Stichting Oude Hollandse Kerken is gevestigd in het Erfgoedhuis Zuid-Holland te Delft, telefoon 015-2154350. Donateur worden van de stichting, voor minimaal 25 euro per jaar.

 


Hé, is dat Westfries?

26. Jongens, niet zo klammen (ruzie maken)!
Twee klammers, twee schuld.

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2020 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.