Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon Monumentale Kerken

Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

Facebook

Archivering » Westflinge » 2008 » 21 mei

Boek Stapels wijst op grote faam in fokkerij

Westflinge
De rubriek Westflinge richt de schijnwerper op het verleden van West-Friesland met een actuele aanleiding. Vandaag aandacht voor de familie Stapel.
(Eerder verschenen in het Noordhollands Dagblad, woensdag 21 mei 2008.)

Door Ed Dekker

SIJBEKARSPEL – Twaalf generaties Stapel, verdeeld over 314 gezinshoofden, zijn gevat in een dik boek. Het genealogische werk telt 350 pagina's en wordt komende zaterdag gepresenteerd in Sijbekarspel. Dit dorp is de bakermat van deze West-Friese familie. Vooral in de rundveeverbetering en scheepsbouw hebben zij veel naam gemaakt.

„Stapels zijn mensen die wat willen en kunnen”, concludeert Aaf de Vries-Lub uit Enkhuizen. Zij heeft het boek – met de titel ‘Stapel is de naam’ – samengesteld, mede aan de hand van gegevens die Henk Stapel uit Groet al eerder had verzameld.
De oudste achterhaalde Stapel is Claas Stapel. Hij is omstreeks 1645 geboren.
De wieg van zijn kinderen Gerrit en Jan stond in Sijbekarspel. Daar is vader Claas ook overleden. Claas was eerst doopsgezind. Hij is in 1727 op hoge leeftijd, drie jaar voor zijn dood, aangenomen als lidmaat van de gereformeerde kerk te Sijbekarspel.
Het ondernemende karakter zat er al vroeg in bij de Stapels. Pieter Stapel waagde vanuit Sijbekarspel de stap naar Engeland. In Londen stond hij bekend als een voornaam koopman. Hij is liefst 92 jaar geworden en is in 1801 begraven in de Londense wijk Putney.

Burgemeester

Behalve handelsgeest kan veel Stapels ook bestuurskracht niet worden ontzegd. De lange rij bestuurders, op uiteenlopend terrein, wordt geopend door Gerrit Pieterszoon Stapel (1725-1781). Hij combineerde zijn bestaan als veehouder met functies als schepen en burgemeester van Sijbekarspel.
Veehouder Dirk Klaaszoon Stapel (1802-1871) maakte als heemraad deel uit van het algemeen bestuur van Waterschap Drechterland. Geboren in Sijbekarspel is hij overleden in Berkhout.
Onder de eerste generaties verdienden veel Stapels de kost als landman en veehouder. Cornelis Klaaszoon Stapel (1799-1868) en zijn vrouw Trijntje Kok zaten op de boerderij aan de noordzijde van de Dorpsstraat, naast het vroegere raadhuis van de gemeente Sijbekarspel-Benningbroek.
Na de dood van Cornelis raakte de boerderij uit familiebezit. Het onroerend goed moest worden verkocht vanwege de vele erfgenamen.

Nog één Stapel

Lange tijd woonden er vele Stapels in Sijbekarspel. Het boek is dan ook verrijkt met foto's die een indruk geven van het dorp van toen.
Tegenwoordig woont er nog één Stapel in Sijbekarspel: Jan Stapel (1969). Hij bewoont met zijn vrouw Christine Steinfort en hun kinderen de stolp Grenshoeve, Westerstraat 1. Hij melkt geen koeien meer, maar legt zich toe op de akkerbouw.
Deze boerderij geeft de grens aan tussen de gemeenten Opmeer en Sijbekarspel. In de windsingel bij de stolp staat een oude grenspaal.
Ook achter in het land van Jan Stapel staat een grenspaal. Op deze plek wonen al lang Stapels. Een van hen was veehouder Jan Stapel (1842-1904), getrouwd met zijn nicht Maartje Winkel.
Deze Jan Stapel kocht in 1864 de oude boerderij ‘De Noordkaap’ die op deze plek stond. De naam was waarschijnlijk gegeven door een reder die eigenaar was. Jan Stapel heeft deze boerderij laten slopen en liet een nieuwe stolp zetten (de huidige Grenshoeve).

Blokland

Cornelis Stapel (1845-1928), geboren in Schellinkhout en overleden in Berkhout, werkte zich als gerespecteerd veefokker op tot inspecteur van het rundveestamboek. Al in 1883 exporteerde hij zeventien dieren naar Noord-Amerika. Hij is de voorzaat van de bekende veefokkersfamilie Stapel van de ‘Blokland-stal’ te Hoogkarspel/Hem. Cornelis voert de rij aan van vijf opeenvolgende veehouders die ieder voor zich klommen tot de hoogste sporten van de fokkerijladder.
Zoon Pieter Stapel (1871-1940) was getrouwd met Geertje Brander. De vermaarde veefokker bekleedde vele bestuurlijke functies: lid van Provinciale Staten, voorzitter van het hoofdbestuur van de Hollandsche Maatschappij van Landbouw, voorzitter van de Bond van Rundveefokverenigingen in Noord-Holland, voorzitter van de NV Vee-exportvereniging en locoburgemeester.
Pieter Stapel is de ‘eerste steenlegger’ van de ‘Blokfamilie’, een vermaarde koeienfamilie. Hij kocht in 1898 op de markt een koe van handelaar Louis Blok. Na Cornelis Stapel (1892-1949, getrouwd met Grietje Winkel) en Pieter Jacob Koster (gehuwd met Geertje Cato Stapel) is Kees Hayo Koster de laatste veefokker op hoeve Blokland in (nu) Hem. Hij stopte in 2004 met melken, bij gebrek aan een opvolger. Kees Koster kwam tot Blok 997. Ir. Klaas Pieter Stapel (1920-1998), geboren op hoeve Blokland en een oom van Kees Hay Koster, was directeur van het KNRS, het Koninklijk Nederlands Rundvee Stamboek.

Ygdrasil

Gedurende 33 jaar was hij burgemeester van Sijbekarspel, veehouder Gerrit Stapel (1865-1937). Met zijn vrouw Grietje Stapel bewoonde hij de monumentale boerderij Westerstraat 8. Deze stolp is nu de zorgboerderij Ygdrasil. Hij werd in 1904 benoemd tot opvolger van mr. C.P. Donker. ‘Al spoedig,’ schrijft Aaf de Vries-Lub, ‘wisten de raadsleden dat zij in burgemeester Stapel een leider hadden die zich de kaas niet van het brood liet eten’. Onder zijn regiem werd het dorp aangesloten op elektriciteit en waterleiding.
Op geheel ander vlak deed Cornelis Stapel (1869-1936) van zich spreken. Hij was hotelier, scheepsbouwer en handelaar in Enkhuizen. De boerenzoon, afkomstig uit Schellinkhout, begon als kastelein van De Roode Leeuw in Aartswoud. In 1899 kocht hij Hotel Ossen aan de Dijk in Enkhuizen, dat daarna Hotel Stapel heette.
Hij bezat in Enkhuizen ook de scheepstimmerwerf NV Werf Vooruit. Deze Stapel stichtte in Spaarndam ook een werf, die onder leiding kwam van zijn zoon Cornelis (1893-1972). Er waren jaren dat beide werven werk boden aan 250 personen. Gedurende 35 jaar maakte hij deel uit van de gemeenteraad van Enkhuizen, waarvan zeventien als wethouder. Na zijn overlijden noemde de Enkhuizer Courant Cornelis Stapel in een groot artikel ‘een man met een ruwe schors, maar met een warmvoelend hart’.

Veearts

Goede herinneringen bewaren veel oudere veehouders in West-Friesland aan Cees Stapel, de doortastende veearts te Sijbekarspel. Cornelis Pieter Stapel (1916-1988) was zijn vader opgevolgd als dierenarts. Pieter Stapel (1889-1947), gehuwd met Grietje Hoek Spaans, oefende dit vak uit in Oudendijk.
Jan Stapel (1899-1972), veehouder op de Grenshoeve te Sijbekarspel en getrouwd met Trijntje Berkhout, vond in zijn vrije tijd voldoening in het amateurtoneel. Hij was ruim 45 jaar actief in de West-Friese toneelwereld.
Gedurende bijna twintig jaar was hij voorzitter van de Nederlandse Amateur Toneel Unie. Voorts hanteerde hij de voorzittershamer van de coöperatieve vereniging voor kunstmatige inseminatie (K.I.) De Vooruitgang te Sijbekarspel.
Als voorzitter van de K.I. was Jan Stapel in 1953 Gerrit Stapel (1894-1950) opgevolgd. Veehouder Gerrit Stapel en zijn vrouw Cornelia Klaver zaten op de boerderij Westerstraat 8. Hij was actief in diverse besturen, onder meer van zuivelfabriek Aurora te Opmeer en de polder De Vier Noorder Koggen.
Ook bekleedde Gerrit Stapel het voorzitterschap van de Provinciale Bond van K.I.-verenigingen. Als pionier maakte hij zich sterk voor een uitstekend geoutilleerd bedrijfsgebouw van de K.I. in Sijbekarspel. Bij de opening in 1949 was dit het modernste K.I.-station in Nederland.

Pan-stieren

Na Gerrit Stapel en Jan Stapel werd in 1964 wederom een Gerrit Stapel voorzitter van K.I. De Vooruitgang. Deze Gerrit Stapel (1916-2003), gehuwd met Aagje Metselaar, was veefokker op een boerderij aan het Noordeinde te Lambertschaag. Zijn Pan-stieren waren befaamd, net als zijn Wijntjes-koeien. Gerrit Stapel is van grote betekenis geweest voor de fokkerij. Hij wendde zijn kennis en kunde aan in vele besturen. Zo was hij vicevoorzitter van de Stichting Rundveeverbetering.
Enkhuizen heeft een Gerrit Stapelstraat. Typograaf en verzetsman Gerrit Cornelis Stapel (1912-1945) is op 9 februari 1945 gefusilleerd in Zaandam. Hij woonde zo'n twintig jaar in Enkhuizen.

Het boek ‘Stapel is de naam’ is een uitgave van Uitgeverij Pirola te Schoorl. Het kost 52,50 euro en is verkrijgbaar bij Pirola (072-5093131, www.pirola.nl).

 


Hé, is dat Westfries?

383. Op oudejaarsavond had moeder boffers gebakken (kleine, dikke pannekoek, waarin gist gebruikt is) en bollebuisies (poffertjes).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2020 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.