Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon Monumentale Kerken

Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

Facebook

Archivering » Westflinge » 2008 » 27 februari

Het wassen in de kelder van de gekarnde boter

Westflinge
De rubriek Westflinge richt de schijnwerper op het verleden van West-Friesland met een actuele aanleiding. Vandaag aandacht voor kaasfabriek Welgelegen in Grosthuizen.
(Eerder verschenen in het Noordhollands Dagblad, woensdag 27 februari 2008.)

Door Ed Dekker

GROSTHUIZEN – ‘Welgelegen’ heette de kaasfabriek van Grosthuizen. De coöperatieve onderneming bestond van 1901 tot in 1941. De 81-jarige Dirk Schuijtemaker uit Grosthuizen ziet ze zo voor zich, kaasmaker Klaas Visser en zijn knechten Fok Wilms en Janus de Jong.

„Deze drie mannen herinner ik mij nog best. In hun witte pakken, over de kaasbakken hangend, hun werk doend.” In de nieuwe Veenhoperkogge, het jaarboekje van de historische vereniging Hemony, schrijft Dirk Schuijtemaker over de geschiedenis van Welgelegen. Daarbij put hij deels uit zijn herinneringen. Het nieuwe jaarboekje van Hemony telt 32 pagina's. De historische vereniging richt zich op Avenhorn en omliggende dorpen.
Welgelegen was een van de vele zoetfabrieken die in de periode 1880-1910 in veel dorpen ontstonden. Voor het maken van kaas richtte een groep boeren een fabriekje op.
De avondmelk, gekoeld en afgeroomd, werd samen met de volle ochtendmelk naar zo'n zoetfabriek gebracht. De opkomst van deze fabriekjes was een enorme verlichting voor de boerin. Eerder was het kaas maken op de boerderij een taak van de vrouw.
Het verwerken van de room, het karnen, bleef op de boerderij, tot ongeveer halverwege de jaren dertig. Schuijtemaker: „Wij hadden op de korte regel in de stal een mechaniek waaraan mijn moeder draaide om de karn in beweging te brengen. Met de gekarnde boter ging zij naar de kelder om het daar in de botermout, die op de boterschraag stond, te wassen, te zouten en te koppen.”
Wassen, zo legt hij uit, was het langdurig kneden van boter om alle karnemelk er uit te krijgen. „Met het doorkneden van een paar handen zout bracht zij de boter op smaak. In halfponds of ponds koppen werd de boter gevormd tot verhandelbare waar die in een botertijn (boterkuip) naar de botermarkt in Alkmaar kon worden gebracht.”
De naam zoetfabriek veranderde in zuivelfabriek, toen ook het karnen op de fabriek kon worden gedaan.
Welgelegen sloot in 1941 door een fusie met de kaasfabriek Concordia in Oudendijk. Op het erf werden in 1949 vier gemeentewoningen gebouwd, Grosthuizen 42, 43, 44 en 45, deels met oud fabriekshout.

 


Hé, is dat Westfries?

632. Ik verskeurde (scheurde) m'n nieuwe mantel aan 'n spijker, ik was er beloord van (kapot, erg teleurgesteld).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2020 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.