Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon Monumentale Kerken

Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

Facebook

Archivering » Westflinge » 2008 » 16 januari

Familie Koppes vergroeid met Noorddijk

Westflinge
De rubriek Westflinge richt de schijnwerper op het verleden van West-Friesland met een actuele aanleiding. Vandaag aandacht voor de bewonersgeschiedenis van de Noorddijkerweg in Ursem.
(Eerder verschenen in het Noordhollands Dagblad, woensdag 16 januari 2008.)

Door Ed Dekker

URSEM – De Noorddijkerweg in Ursem kan beter de Koppesweg heten. Al vanaf de zeventiende eeuw wonen er leden van de familie Koppes ‘op’ Noorddijk. Onafgebroken, dat ontdekten de broers Jan en Arie Schaap. Zij hebben jaren minutieus onderzoek gedaan naar de bewonersgeschiedenis van het gehucht – dat geen gehucht meer is.

Onderzoek in allerlei archieven, talloze gesprekken en veel correspondentie hebben geresulteerd in een uitvoerig overzicht dat bijna 200 pagina's telt. Jan en Arie Schaap, rasechte Noorddijkers, hebben de oogst van hun ontdekkingsreis gepubliceerd in het jaarboekje van Stichting Historische Kring Ursem. Niet in één keer, maar verdeeld in dertien afleveringen. Het eerste deel verscheen in 1995, het laatste deel staat in de jongste uitgave van de historische kring.
‘Noorddijk en zijn bewoners’, de serie van Arie en Jan Schaap Dzn. eindigt in het jaarboekje 2007 bij de bewoners van (aan de oneven zijde) Noorddijkerweg 69 en (even zijde) Noorddijkerweg 130. De broers begonnen dertien jaar geleden met de nummers 1 en 2, met de bebouwing van De Buurt. Zij bereikten via De Hoek, Meersloot, Langesloot en Plompersloot langzaam maar zeker 't End en de nieuwe weg.

Landpad

Noorddijk was vroeger een gehucht van houten arbeiderswoningen en boerderijen langs een landpad dat doodliep ergens midden in de polder Ursem. Dat pad ging over het land van de boeren, van het ene damhek naar het andere, schreven Jan (nu 65) en Arie (58) in 1995.
Het pad liep van de Drechterlandsedijk naar de Braak, toen een poldertje binnen de polder Ursem. Je kwam dan langs het raadhuisje, de school en de hervormde kerk. In 1858 werd er een tweede kerk gebouwd, de katholieke.
De gemeente Ursem kocht in 1888 stukken land van boeren op Noorddijk om van het landpad een weg te maken met sintels en in het midden klinkers. De polder was nog lang niet verkaveld en de boeren en tuinders deden alles met de schuit. Om het vaarverkeer niet te hinderen, legde de gemeente ook vijf bruggen aan. Ook de verharde weg ('het paardenpad') liep dood in het ‘End van Noorddijk’, bij de Braak.

Opengebroken

Het duurde tot 1913 voordat de Noorddijk werd opengebroken. Er werd een doorgang gemaakt naar Spierdijk en De Goorn. Van een echte ontsluiting was, aldus de broers Schaap, pas sprake na 1970. Dankzij de ruilverkaveling ontstond er toen ook een doorgang naar Rustenburg en de Wogmeer.
De basis voor het grootschalige onderzoek waren de eerste kadastrale kaarten uit 1817. Ook oudere kaarten, uit 1635 en 1723, boden waardevolle informatie. „Bij veel huizen konden wij teruggaan tot begin achttiende eeuw. De zeventiende eeuw was doorgaans heel lastig, bij gebrek aan goede bronnen. Een enkele notariële akte uit die tijd, maar daar bleef het vaak bij”, vertelt Jan Schaap over de intensieve zoektocht.
‘De Buurt’ was het begin van de Noorddijkerweg. Over de huizen 32 tot en met 50 konden Jan en Arie weinig vertellen. Deze huizen zijn gebouwd in 1969, op een stuk land dat de gemeente had gekocht van de Diaconie der Hervormde Gemeente Ursem.
Henricus van Vassen Huijskes als eerste pastoor van de Bavokerk; kastelein-winkelier Jaap Mulder; het rond 1800 gebouwde – en al weer lang geleden – gesloopte ‘rechthuis’ waar schout en schepenen vergaderden; onderwijzer Jan Mijburg; dominee Jan Schuttevaer, allerlei personen trekken voorbij voordat De Hoek wordt bereikt.

Afwatering

Al rond 1600 is deze haakse hoek kenmerkend voor de Noorddijk. Vervolgens belichtten de broers de bebouwing nabij de Meersloot. Dit was een van de belangrijkste afwateringsloten van de polder Ursem. Deze sloot diende voor de afwatering naar de Wogmeer.
Op deze hoogte woonden Jan Tessel (1861-1947) en zijn vrouw Geertje Tessel-Ruijter (1866-1937). Van dit echtpaar is het portret afgedrukt.
Alle dertien afleveringen zijn rijkelijk geïllustreerd. Niet alleen met portretten, ook met oude en nieuwe foto's van panden, met familiefoto's en met kaartjes.

Claas Coppes

Op Noorddijkerweg 47 woonde rond 1700 Claas Jacobsz Coppes. De aanduiding van de Koppessloot op de kaart van Govert Oostwoudt uit 1723 zal met hem te maken hebben gehad. Deze Claas en zijn vader Jacob Sijmensz Coppes worden in een notariële akte uit 1694 genoemd als wonende op de Noordijck.
Op de plek waar Claas Jacobsz Coppes woonde, heeft jarenlang Pieter Koppes geboerd. Hij had in 1968, 1970, 1973 en 1980 een koe met 100.000 liter melk. In 1994 betrok zoon Jan het huis Noorddijkerweg 47. Vader Pieter verhuisde naar Noorddijkerweg 16, waar hij nog steeds woont. Als enige is de familie Koppes de Noorddijk altijd trouw gebleven, aldus Jan en Arie Schaap. „Bij de beschrijving van woningen kwamen wij bijna altijd de naam Koppes tegen. De familie Koppes is dan ook aan nagenoeg alle Noorddijker families verwant. De plek Noorddijkerweg 47 is altijd binnen de familie gebleven.”
Een veel jongere geschiedenis hebben de panden aan het oostelijke deel van de Noorddijkerweg. De ‘nieuwe weg’ ontstond in 1913 en vormde de verbinding met de Zuidspierdijkerweg.

Index

Met de publicatie van het laatste deel zit het werk er nog niet op. „De index van genoemde persoonsnamen is nog niet af”, aldus Jan Schaap. De index is geplaatst op de website van de Stichting Historische Kring Ursem. De site is te bereiken via de Geschiedenisbank van Noord-Holland.

 


Hé, is dat Westfries?

760. Om op 't land te komen moesten we over 'n smal steggie (smal brugje of bruggetje).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2020 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.