Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek

Landelijk Schoon Monumentale Kerken Projector Reiscommissie Textieloverleg

Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

 

Facebook

Archivering » Westflinge » 2007 » 14 november

De fascinatie voor dwangburchten

Westflinge
De rubriek Westflinge richt de schijnwerper op het verleden van West-Friesland met een actuele aanleiding. Vandaag aandacht voor kasteel Radboud in Medemblik en andere dwangburchten in West-Friesland.
(Eerder verschenen in het Noordhollands Dagblad, woensdag 14 november 2007.)

Door Ed Dekker

MEDEMBLIK – Ben Dijkhuis is gefascineerd door dwangburchten. De 54-jarige Medemblikker wil alles weten over kastelen die ooit zijn gebouwd in het gebied binnen de Westfriese Omringdijk. Van Radboud in zijn woonplaats heeft hij uitvoerige studie gemaakt. „Je staat er versteld van hoeveel verschrikkelijks er is gebeurd in West-Friesland.”

Jarenlang deed Radboud hem niets. Tot zo'n zeven jaar geleden, toen werd de geboren en getogen Medemblikker opeens gegrepen door historie om de hoek. „Ik wandelde op de oude stadswal, het zal ergens in 2000 zijn geweest. Opeens besefte ik hoe vergankelijk geschiedenis kan zijn.”
„Radboud en restanten van andere dwangburchten in West-Friesland hebben veel van hun uitstraling verloren. Zij stralen nauwelijks enige macht meer uit. Eeuwen geleden waren de burchten juist het symbool bij uitstek van macht. Van die krachtige uitstraling is weinig overgebleven. Dat gegeven begon mij te interesseren.”
Een zoektocht in archieven, door literatuur en op internet volgde. Zijn reis door het verleden leverde een zeer uitgebreide en informatieve site op, plus een publicatie in het jongste jaarboek van de oudheidkundige vereniging Medenblick. Ben Dijkhuis, in het dagelijks leven technisch-onderwijsassistent op het Da Vinci College in Purmerend, beschrijft in dit blad het aanzien van Kasteel Radboud. Een van de illustraties van het verhaal is een reconstructietekening die Dijkhuis maakte van Radboud van rond 1300, kort na de bouw.

Aanvoerwegen

Radboud was een van de zeker vijf dwangburchten die Floris V eind dertiende eeuw liet bouwen in het noordelijke deel van Noord-Holland. Doel van de Graaf van Holland was om de West-Friezen blijvend aan zich te onderwerpen. Het beheersen van de aanvoerwegen was van groot belang. Dijkhuis: „Hij begon met de bouw van de burchten in Wijdenes en Medemblik. Daarna volgden, iets ten noorden van Alkmaar, de Nieuwburg en de Middelburg. Ter verdediging van de dam in rivier de Rekere, bij Krabbendam, bouwde hij ter hoogte van Eenigenburg de Nuwendoorn.”
Van deze kastelen staat alleen Radboud nog, in gewijzigde vorm. Van de Nuwendoorn zijn de overgebleven fundamenten zichtbaar gemaakt. Een aangelegde aarden wal geeft een indruk van de vroegere fundamenten van de Nieuwenburg. Er zijn plannen voor herbouw van een dwangburcht in de Oudorperhout. Over dit project heeft Dijkhuis recentelijk een lezing gehouden in Alkmaar.
Er hebben meer kastelen gestaan binnen de Westfriese Omringdijk. Op zijn site geeft Ben Dijkhuis daarvan een indruk. Enkele straatnamen in Alkmaar herinneren aan de Torenburg, zoals Koningsweg en Kooltuin. Van het Slot Schagen resteerden lange tijd twee torens. In 2001 is het kasteel gereconstrueerd naar huidige architectonische en bouwkundige normen.

Huis Berkhout

Onderwerp van onderzoek en discussie zijn twee verdwenen kastelen uit de late middeleeuwen. Dit zijn het Huis van Hoogwoud en het Huis Berkhout in De Goorn. Van beide kastelen zijn mogelijk de fundamenten getraceerd. Bernd Ooijevaar uit Hoogwoud houdt zich intensief bezig met deze twee kastelen. Uitvoerige informatie heeft hij toegevoegd aan de site van Ben Dijkhuis.
Bij het kasteel in Medemblik wordt vaak gedacht aan de Friese koning Radboud (648-719). Floris V zou, aldus hardnekkige verhalen, zijn dwangburcht hebben gebouwd op de overblijfselen van een versterking van de koning. Dijkhuis maakte korte metten met deze mythe. „Er bestaat geen enkel wetenschappelijk bewijs voor enig verband.”
Met de bouw van de dwangburchten in Wijdenes en Medemblik stelde Floris V de aanvoer van goederen en troepen in oostelijk West-Friesland veilig. Het Medemblikker slot lag zeer strategisch, schrijft Dijkhuis in ‘Medenblick’. Zo kon controle worden gehouden op belangrijke verzetshaarden als Winkel, Niedorp en Hoogwoud.

Plaats Melorde

Het grafelijke leger beschermde tijdens de bouw de arbeiders en de burcht in wording. Troepen waren gelegerd op de Melorde. Dit was waarschijnlijk een stuk land of legerplaats dat later is verzwolgen door de Zuiderzee. Bleef het in Medemblik rustig, in Wijdenes waren tijdens de bouw zware schermutselingen waarbij veel doden vielen.
Radboud bleef na de definitieve onderwerping van de West-Friezen, in 1297 in gebruik als verdedigingswerk. Het kasteel had ook een voorname functie als centrum van bestuur in oostelijk West-Friesland. Het was geruime tijd de zetel van de baljuw en andere gezagsdragers als dijkgraaf, rentmeester, heemraad en schotgaarden (belastinginner). De centrale bestuurlijke functie verdween in de loop van de zestiende eeuw.
In dezelfde eeuw bewees Radboud zijn defensieve waarde. Ben Dijkhuis: „De bevolking van de stad vond er in 1517 een veilig toevluchtsoord toen Grote Pier uit Kimswerd met zijn troepen Medemblik aanviel. Grote Pier plunderde de stad en stak deze in brand. Ook in 1572 werd de sterkte van het kasteel op de proef gesteld toen troepen geuzen en prinsgezinden de stad veroverden.”
Nadien verloor Radboud zijn verdedigingsfunctie en werd deels ontmanteld. Het gebouw veranderde in de loop van de jaren sterk van aanzien. De bestemming was wisselend. Het is nu ingericht als museum met diverse activiteiten.

Steenhuizen

Op zijn site richt Ben Dijkhuis zich ook op andere facetten van de West-Friese geschiedenis. Veel aandacht besteedt hij, soms aangevuld met informatie van anderen, aan bijzondere gebouwen. Zoals steenhuizen in West-Friesland.
Waar houdt hij zich nu mee bezig? „Ik wil de dwangburcht van Wijdenes verder onderzoeken. Het laat me niet los dat de plek van dit kasteel niet exact bekend is. Er zijn restanten gevonden, kloostermoppen, maar het is niet eens zeker of dit restanten van de dwangburcht zijn.”
De website van Ben Dijkhuis is: http://www.dwangburchten.nl/.

 


Hé, is dat Westfries?

512. Ik ben zo meteen klaar met schrijven, dan mag je m'n potlood wel efkes (even, eventjes, effen) gebruiken, maar je mag 't niet weghelpen (zoek maken, 't mag niet zoek raken).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2019 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.