Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek

Landelijk Schoon Monumentale Kerken Projector Reiscommissie Textieloverleg

Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

 

Facebook

Archivering » Westflinge » 2007 » 13 juni

Twisk als boerendorp, met 750 koeien

Westflinge
De rubriek Westflinge richt de schijnwerper op het verleden van West-Friesland met een actuele aanleiding. Vandaag aandacht voor het jaarboekje 2007 van Oud-Twisk.
(Eerder verschenen in het Noordhollands Dagblad, woensdag 13 juni 2007.)

Door Ed Dekker

TWISK – Twisk als boerendorp. Daar geeft de werkgroep Oud-Twisk een treffend beeld van in haar nieuwe jaarboekje Twisca. Zo'n honderd jaar geleden bestond het dorp vrijwel uitsluitend uit boerenbedrijven. De totale veestapel bestond toen uit ongeveer 750 stuks koeien.

We kennen Twisk nu vooral als monumentaal dorp waar het bijzonder wonen is. Het aantal boerenbedrijven is in de afgelopen decennia sterk ingekrompen. Twisk telt welgeteld nog zeven veehouderijbedrijven waar wordt gemolken. Dit is inclusief de Bennemeer.
Het jaarboekje 2007 van Oud Twisk – de elfde uitgave – telt 82 pagina's. Een aantal artikelen is gewijd aan de agrarische historie van het dorp. Enkele andere belichte onderwerpen houden daarmee nauw verband.

Kaasfabriek Rosita

Een groepje veehouders aan de westzijde van het dorp stak in 1909 de koppen bij elkaar om een kaasfabriek op te richten. Boeren in veel andere dorpen waren hen al voorgegaan. Het initiatief mondde uit in coöperatieve zuivelfabriek Rosita. Tot de oprichters van deze onderneming behoorden Hendrikus Zijp Czn., Albert Melchior en J. Nes Czn.
Als jochie mocht Cor Nes Jzn., geboren in 1904, de eerste steen leggen voor het fabrieksgebouw. Cor Nes, zeker bij oudere inwoners nog bekend, woonde aan de Gangwerf.
De nieuwe fabriek verwerkte de tweemaal daags aangevoerde melk tot kaas. De eerste jaren bestond het bestuur uit onder meer J. Donker Pzn. (directeur) en H. Zijp Jzn. (secretaris).
De boeren leverden zelf de melk af bij Rosita. Meestal per hondenkar of paard en wagen. Terug namen zij wei mee voor de varkens. Wei was een restproduct van de kaasbereiding.
Pieter Dobber was de eerste kaasmaker. N. Volger nam in 1914 zijn plek in. Hij en zijn vrouw Maartje van de Bosch betrokken het woonhuis dat tot de fabriek behoorde.

Bijna 30 jaar kaasmaker

Volger heeft veel betekend voor Rosita. Hij was er gedurende 29 jaar kaasmaker. Tevens werkte Volger er als machinist, botermaker en boekhouder. Jarenlang was Rosita een fabriek van 24 boeren die in goede tijden zo'n 6000 kilogram melk per dag aanvoerden.
In 1928 volgde een flinke verbouwing en kreeg het pand zijn huidige uiterlijk. De fabriek maakte in de crisisjaren een moeilijke tijd door.
In 1932 leverden negentien boeren de melk van 319 koeien.
Deze boeren waren V. Kay (huidig adres Dorpsweg k85), Jb. Stam (k79), P. Donker Pzn. (k80), D. Scheringa (k78), J. Donker Pzn. (k69), J. Koolhaas (k65), D. Zijp (Beukenlaan 2), H. Zijp (k51), K. Zijp Jzn. (k50), A.H. Melchior (k48), A. Wit Gzn. (k44), A. Schermer (k33), A.C. Beets (Hornderweg 14), J. Nes Czn. (Gangwerf 16), I. Baas (Gangwerf 6), E. Oudt (Bennemeersweg 23a), C. Scheer (Bennemeersweg 14), C. Zee (Bennemeersweg 10) en J. Keppel (Bennemeersweg 8).

Vermarkten

Jarenlang was J. Donker Pzn. de kaasmarkter van Rosita. Hij vermarkte de vervaardigde kaas in Alkmaar en probeerde daar de hoogste prijs voor zijn dorpsgenoten te behalen. Transportbedrijf Tjerk de Geus vervoerde de kaas naar de Alkmaarse markt. J. Donker Pzn. ging altijd samen met C. Donker Pzn. naar Alkmaar. C. Donker Pzn. was de kaasmarkter van de andere kaasfabriek op het dorp, de Coöperatie Zuivelfabriek Twisk.
Deze fabriek was in 1903 opgericht door een groepje boeren aan het oosteinde van het dorp. Het fabriekspand is in 1952 aangekocht door Stichting Tehuis voor Bejaarden Twiskerland.
De twee kaasmarkters reden met een auto van taxibedrijf Aker uit Oostwoud naar Alkmaar.
De Tweede Wereldoorlog luidde het einde in van Rosita. Op last van de bezetter werd vanaf medio 1942 de melk van Rosita verwerkt door Twisk, de andere fabriek.
De officiële opheffing van Rosita volgde in 1946. Het laatste bestuur van de onderneming bestond uit P. Donker Pzn. sr., V. Kay, J. Koolhaas, A.H. Melchior, E. Oudt, Kl. Zijp Jzn. sr. en D. Schagen.
Kaasmaker Volger werd overgenomen door coöperatieve fabriek voor melkproducten Aurora te Opmeer. Daar ging hij in 1955 met pensioen. Hij had toen gedurende vijftig jaar gewerkt in de zuivel.
Een ander artikel schetst de historie van de boerderij Dorpsweg k99. Op deze plek wonen al acht achtereenvolgende generaties Zeilemaker. De eerste Zeilemaker zat al in 1791 op k99. De huidige stolp, gebouwd in 1912, wordt bewoond door mevrouw Geertje Zeilemaker-Glijnis en haar zoon Willem (de achtste generatie).

Fokvereniging

Een dankbare bron voor Oud-Twisk is het notulenboek van de Rundvee Fokvereniging Twisk. In het jaarboekje zijn aan de hand van de notulen grepen gepubliceerd uit de historie van ‘De Fok’. Dat gebeurde eerder in de jaarboeken 2003 en 2004.
Opvallend is dat het dorp gedurende zes jaar een tweede fokvereniging kende. De ’Vereeniging tot bevordering van de rundveeteelt Ons Belang Twisk-Opperdoes’, met als secretaris A. Zee uit Twisk, heeft bestaan van begin 1917 tot eind 1922.
Het notulenboek geeft een mooie indruk van boeren en hun koeien uit de tijd dat Twisk een boerendorp was. De stolp Dorpsweg k99 in Twisk. Met daarachter een stolp die als kapberg dient. De stolp k99 is als boerenbedrijf gebouwd in 1912. Op deze plaats in het dorp woont al zeker sinds 1791 de familie Zeilemaker. Willem Zeilemaker (geboren in 1941) is de achtste generatie.

 


Hé, is dat Westfries?

615. Een paar van die echte brakken (rakkers, deugnieten) van schooljongens hadden m'n fiets opgeknapt. Ik gaf ze 'n bogie ('n pluimpje) en wat bokkeneuten (pinda's, sausjes). Ze gingen bloid (blij) op huis an (naar huis).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2019 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.