Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek

Landelijk Schoon Monumentale Kerken Projector Reiscommissie Textieloverleg

Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

 

Facebook

Archivering » Westflinge » 2007 » 23 mei

Houttuijn en Vlugh, twee ‘kleine zeehelden'

Westflinge
De rubriek Westflinge richt de schijnwerper op het verleden van West-Friesland met een actuele aanleiding. Vandaag aandacht voor twee zeehelden uit West-Friesland.
(Eerder verschenen in het Noordhollands Dagblad, woensdag 23 mei 2007.)

Door Ed Dekker

MEDEMBLIK – Ze behoren tot ‘de kleine zeehelden’ van de Republiek, Adriaan Dirksz Houttuijn (1599-1666) uit Medemblik en David Vlugh (1623-1683) uit Enkhuizen. De beide West-Friezen hebben gevaren in oorlogsvloten waarover Michiel Adriaensz de Ruyter – Nederlands succesvolste vlootvoogd aller tijden – het bevel heeft gevoerd.

De twee zeeofficieren waren in dienst van de admiraliteit van West-Friesland en het Noorderkwartier. Hun roerige leven wordt belicht in een speciale uitgave van de Helderse Historische Vereniging. De carrières van Houttuijn en Vlugh vertonen overeenkomsten met die van De Ruyter, de man die zijn grootste overwinning behaalde in de Slag bij Kijkduin voor de kust van Den Helder.
Het 400ste geboortejaar van Michiel Adriaensz de Ruyter was aanleiding voor de Helderse Historische Vereniging om in een themanummer van haar periodiek ‘Levend Verleden’ een aantal zeeofficieren in het licht te plaatsen die in de schaduw van de befaamde Zeeuwse admiraal actief waren in de marine. Ook aan Pieter Florisz, begraven in Hoorn, is een hoofdstuk gewijd.

Werven en magazijnen

Het 80 pagina's tellende boek opent met een artikel over de admiraliteit van West-Friesland en het Noorderkwartier. Peter Swart uit Hoorn beschrijft hierin de organisatie, schepen en bevelhebbers. In de zeventiende eeuw waren in Nederland vijf admiraliteiten verantwoordelijk voor het beheer en uitrusting van de oorlogsvloot. Een daarvan was de admiraliteit van West-Friesland en het Noorderkwartier. Het bestuur zetelde beurtelings in Hoorn en Enkhuizen.
Voor het onderhoud en de uitrusting van haar schepen had de admiraliteit van West-Friesland en het Noorderkwartier eigen werven en magazijnen, in Hoorn, Enkhuizen en Medemblik. In 1669 beschikte de admiraliteit van West-Friesland en het Noorderkwartier over 23 oorlogsschepen.
De grootste schepen waren de ‘West-Friesland’ met 78 stukken geschut, de ‘Pacificatie’ met 76 stukken en het ‘Wapen van Enkhuizen’ met 72 stukken. Aan boord van deze schepen bevonden zich 350 tot 400 bemanningsleden. Het grootste deel van de bemanning bestond uit matrozen die de tuigage en het geschut bedienden.

Vlagofficieren

Vlagofficieren waren de hoogstgeplaatste officieren op de oorlogsvloot. Een vlagofficier leidde een groep schepen. Adriaan Houttuijn en David Vlugh waren beiden vlagofficier.
Houttuijn diende als kapitein bij de admiraliteit. Hij nam deel aan verschillende zeeslagen en expedities, aldus auteur Peter Swart. De Medemblikker zeeofficier liet in 1666 het leven tijdens de Vierdaagse Zeeslag tegen de Engelsen.
Voordat hij zijn kwaliteiten gaf aan de admiraliteit, maakte Houttuijn met zijn gelijknamig schip drie reizen voor de West-Indische Compagnie naar Brazilië. Een van de vrachten bestond uit bouwmaterialen: 30.000 klinkers en circa 1.600 gezaagde houten delen. Als schipper van het ‘Wapen van Genua’ werd hij in 1646 ingehuurd door Venetië om te strijden tegen de Turken.

‘Kasteel van Medemblik’

Bij de admiraliteit kreeg Adriaan Houttuijn het commando over het ‘Kasteel van Medemblik’. Met dit oorlogsschip maakte hij deel uit van het eskader van schout-bij-nacht Pieter Florisz dat in 1653 betrokken was bij de Slag bij Ter Heide tegen de Engelsen. Deze slag was verschrikkelijk. In één dag gingen aan Nederlandse zijde elf schepen verloren. Er waren naar schatting 4.000 gewonde, gesneuvelde en vermiste zeelieden te betreuren. Het aantal slachtoffers aan boord van het ‘Kasteel van Medemblik’ bedroeg drie doden en elf gewonden.
Als admiraliteitskapitein in vaste dienst nam Houttuijn in 1656 deel aan een expeditie naar de Poolse havenstad Dantzig. Tien jaar later, in 1666, kreeg hij het bevel over een nieuw schip, gebouwd in Medemblik: de ‘Jonge Prins’. De strijd tegen de Engelsen dat jaar overleefde hij niet. Hij werd begraven in de Grote Kerk van Medemblik. Op zijn zerk werd hij aangeduid als een ‘manhaften zeeheld’.

‘De zee bebout’

David Vlugh uit Enkhuizen heeft, evenals Houttuijn, ‘van jongsop de zee bebout’. Na jarenlang te hebben gevaren als schipper ter koopvaardij werd Vlugh in 1665 aangesteld als kapitein bij de admiraliteit van West-Friesland en het Noorderkwartier, aldus auteur Will Thijssen uit Anna Paulowna.
De Enkhuizer heeft onder Michiel de Ruyter gestreden in de Tweede en Derde Engelse Oorlog. De tocht naar Chatham in 1667 vormde het hoogtepunt in zijn korte carrière bij de marine. Hij sneuvelde in 1673 in de Slag bij Schooneveld.
In de Vierdaagse Zeeslag in 1666 voerde Vlugh het bevel over ‘'T Wapen van Nassau’. Dit schip, gebouwd in Enkhuizen, was een van de 72 oorlogsschepen waarmee De Ruyter aan boord van De Zeven Provinciën de strijd tegen de Engelsen aanging. In de Tweedaagse Zeeslag, bijna twee maanden later, liep David Vlugh met ‘'T Wapen van Nassau’ zware schade op.
De Enkhuizer had in 1667 als bevelvoerder over ‘'T Wapen van Utrecht’ bij Chatham een groot aandeel in de verovering van het admiraalsschip ‘Royal Charles’, het derde in grootte van de Engelse marine. David Vlugh sneuvelde in 1673 toen hij met zijn schip ‘T Wapen van Enkhuizen’ niet was opgewassen tegen de overmacht van de Brits-Franse vloot.
De Westerkerk in Enkhuizen werd de laatste rustplaats van Vlugh.

Het themanummer ‘De Ruyter’ van de Helderse Historische Vereniging is voor 9,50 euro verkrijgbaar bij het redactiesecretariaat, M. Kuys-Snelleman, Middenweg 71, 1782 BB Den Helder, telefoon 0223-619887.

 


Hé, is dat Westfries?

367. Koolprak dien je niet op als gastmaal (stamppot van kool en aardappelen).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2020 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.