Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

 

Facebook

Archivering » Westflinge » 2007 » 11 april

Die geur van koek bij de fabriek van SKS

Westflinge
De rubriek Westflinge richt de schijnwerper op het verleden van West-Friesland met een actuele aanleiding. Vandaag aandacht voor een boek over Hoogkarspel in de afgelopen eeuw.
(Eerder verschenen in het Noordhollands Dagblad, woensdag 11 april 2007.)

Door Ed Dekker

HOOGKARSPEL – Zo'n 25 boerderijen zijn verdwenen uit het dorpsbeeld van Hoogkarspel. De meeste stolpen zijn gesloopt om ruimte te maken voor huizen. Deze ontwikkeling is illustratief voor de ingrijpende veranderingen die Hoogkarspel de vorige eeuw onderging. Piet Wit geeft daarvan een indruk in zijn nieuwe boek ‘Van Tolhuis tot Lutjebroek’.

‘Een wandeling over de oude Dorpsstraat’ luidt de ondertitel van het boek. De 74-jarige Piet Wit schetst in 100 pagina's een indruk van het Hoogkarspel van vroeger. Wit, die als geboren en getogen Hoogkarspeler zijn woonplaats van haver tot gort kent, heeft 200 foto's gekozen uit zijn uitgebreide collectie. Alle foto's zijn uitvoerig beschreven.
‘Van Tolhuis tot Lutjebroek’ is vanaf komende zaterdag verkrijgbaar bij de firma Hauwert in het dorp (de Marskramer). Het boek, gestoken in een harde kaft, kost 18 euro.
Bladerend in een drukproef zegt Piet Wit: „Heel weinig is er overgebleven van gebouwen die aan vroeger doen herinneren. De periode van grote veranderingen in het dorp is ingezet met het verbranden van het gemeentehuis in 1956. Voor wie er lang niet is geweest, is Hoogkarspel onherkenbaar geworden.”

De geur van SKS

Piet Wit is een van de dorpelingen die zich het Hoogkarspel van pakweg een halve eeuw geleden moeiteloos voor de geest kunnen halen. Hij ruikt de geur van versgebakken lekkernijen als hij in gedachten langs koekfabriek SKS loopt, op weg naar school. Bij kruidenier Arie Kunst kon je uit een automaat voor een dubbeltje een Van Houten-reep halen. „Met een vriendje heb ik wel eens geprobeerd om een dubbeltje na te maken”, bekent hij lachend.
Het Medemblikker Tolhuis, het begin van de tocht, bepaalde gedurende 244 jaar het beeld van de hoek Streekweg/Tolweg. Een brand in 1973 vernietigde de historisch waardevolle herberg. P.M. Meester was de laatste kastelein.
Zes boerderijen zijn verdwenen door brand, zo leert de opsomming van Piet Wit. Een van de verbrande stolpen is die van Arie Stapel. Deze boerderij werd in tweeën bewoond en werd in 1938 in de as gelegd. De nabijgelegen boerderij van Jan Wonder, in de Tweede Wereldoorlog beschoten vanuit de lucht, is gesloopt in 1964.
‘Jan Tip’ was de bijnaam van Jan Visser. Hij was de kastelein van een café dat in 1920 werd gesloten. De ‘Kazerne’ werd in de volksmond de boerderij van Thijs Brander genoemd. Zijn vrouw Hiltje Hoek werd al jong weduwe. Later boerde er Hendrik Beerepoot. In 1946 volgde sloop om plaats te maken voor een bungalow met praktijkruimte voor dokter Van der Reep.
Outjert Keersemaker, Willem Rash en Lou Vlaar en anderen worden genoemd als kastelein van het eveneens verdwenen café De Landbouw. Tegenover deze plek staat De Branderhoeve, een oude boerderij. Daar vestigde zich in het begin van de negentiende eeuw de familie Brander, afkomstig uit Andijk.
Piet Wit noemt de naam Brander veelvuldig op zijn historische tocht door het dorp. Dirk Brander was burgemeester van Hoogkarspel van 1903 tot in 1924. Tot de bewoners van De Branderhoeve behoorden de families Kamp, Koster, Bloem en Kool.

Tramrails

Op een foto uit 1918 van de kaasfabriek zijn in de weg de tramrails te zien. De paardentram maakte in 1917 zijn laatste rit. De rails, aangelegd in 1883, werden verwijderd in 1924. Bij de kaasfabriek staan melkbussen ondersteboven op een rek uit te druipen. De fabriek was in bedrijf van 1890 tot 1942. Een van de kaasmakers was Simon Vlam. Ook dit gebouw is gesloopt, in 1965.
B. Kleinschmidt had in een – afgebroken – boerderij een zaak in manufacturen. Hij was niet de enige Duitse handelaar die zich in het dorp vestigde.
Bij café Bantam begint voor Piet Wit de kern van het dorp. „Hier zijn de veranderingen het grootst”, zegt hij. „Al het oude is in dit gedeelte verdwenen. Zoals de hervormde kerk, ‘Ons Huis’ (het Nutsgebouw), de oude winkel van de firma Bot, twee flinke boerderijen en het raadhuis.” Kastelein Klaas de Vries van café Bantam opende in 1930 een nieuwe kolfbaan en toneelzaal.
Brandstoffenhandelaar Sijbrand Houten, timmerman Arie Houter, bode Pieter Gorter, koperslager Jacob Truyens, tuinder Gerrit Visser, groentehandelaar Willem Kooijman, kruidenier Hendrik Singer, bakker Arie Wonder, petrolieboer Klaas Vriend, heel veel dorpelingen van toen trekken voorbij.
Je ziet Hoogkarspel in ‘Van Tolhuis tot Lutjebroek’ veranderen van een boerendorp naar een tuindersdorp en vervolgens – onder invloed van de ruilverkaveling van Het Grootslag – van een tuindersdorp naar een woondorp met allerlei moderne voorzieningen.

 


© 1924-2019 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.