Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek

Landelijk Schoon Monumentale Kerken Projector Reiscommissie Textieloverleg

Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

 

Facebook

Archivering » Westflinge » 2006 » 15 november

Hoorn als doel van boetetochten

Westflinge
De rubriek Westflinge richt de schijnwerper op het verleden van West-Friesland met een actuele aanleiding. Vandaag aandacht voor het boekje ‘Maria in Hoorn’.
(Eerder verschenen in het Noordhollands Dagblad, woensdag 15 november 2006.)

Door Ed Dekker

HOORN – De traditionele Stille Omgang in Amsterdam trekt de laatste jaren steeds meer pelgrims uit West-Friesland. Vroeger was het andersom. Vanuit Amsterdam werden in de vijftiende eeuw bedevaarten en boetetochten ondernomen naar Hoorn. Doel was Maria van Hoorn.

Een eeuwenoude pelgrimsinsigne is het bewijs van de bedevaarten naar West-Friesland. Het voorwerp is gevonden in Amsterdam. Afgebeeld is Maria, staande met het kind op de arm. Met daaronder een tekst die ‘Horne’ noemt als pelgrimsoord.
Het insigne dateert van rond 1500. De Mariaverering in Hoorn was groot in de vijftiende eeuw. Het Hoornse pelgrimsinsigne staat afgebeeld in ‘Maria in Hoorn’. Dit boekje is deel vier van de Cultuurhistorische reeks Hoorn, een uitgave van de Publicatiestichting Bas Baltus. Het is geschreven door Jan Piet van der Knaap.
‘Maria in Hoorn’ is vorige week gepresenteerd. Het 78 pagina's tellende boekje is het resultaat van diepgaand onderzoek door Van der Knaap naar de Mariaverering in West-Friesland, met name in Hoorn. Hij schrijft over mirakelen, legenden, waarheid en waarschijnlijkheid. De uitgave is geïllustreerd met 66 afbeeldingen.
De verering van heiligen is, legt Jan Piet van der Knaap uit, een bijzondere karakteristiek van het christendom. Vooral van de belangrijkste: Maria, de moeder van Jezus.

Wonderdadig

Na de twaalfde eeuw kwam deze verering sterk op gang in Nederland. Overal werden wonderdadige Mariabeelden ontdekt of was Maria op wonderbaarlijke wijze verschenen. De devotie tot de moeder Gods nam een hoge vlucht. Ook in Hoorn.
Het eerste heiligenbeeld in Hoorn wordt eind veertiende eeuw genoemd in de archieven, ontdekte de auteur. Het is een groot Mariabeeld, ‘De Lieve Vrouw van Scharwoude’. Inwoners van Scharwoude hadden in 1395 het beeld overgebracht naar de Grote Kerk in Hoorn, uit angst dat het woeste water van de zee hun kerk zou verzwelgen. Het Mariabeeld kreeg een plek op het altaar van de stadsvicarie. Het lot van dit beeld is niet bekend.

Toeloop pelgrims

Het al vaker belichte wonder van de Noorderkerk wordt uitvoerig beschreven. Op de plek van een Mariaverschijning, in 1425 of 1426, werd een kapel gebouwd. Deze kleine Onze Lieve Vrouwekapel groeide uit tot de huidige Noorderkerk. De grote toeloop van pelgrims maakte in korte tijd enkele uitbreidingen van het kerkgebouw aan het Kleine Noord noodzakelijk.
Wonderbaarlijke gebeurtenissen werden toegeschreven aan een Mariabeeld in deze kerk. Een Hoorns priester schreef daar in 1520 over: ‘Tot op de dag van vandaag siert het beeld het hoogaltaar van deze kerk. En door middel van dat beeld doet God wonderbaarlijke, ongehoorde dingen ter ere van de hemelse Vrouw’.
Het Mariabeeld was op een wonderlijke manier in Hoorn gekomen, Van der Knaap staat daar uitvoerig bij stil. Rond dit beeld ontstond een sterke devotie, met wonderbaarlijke genezingen en gebedsverhoringen tot gevolg.
Wat moeten we hiervan geloven? Over het waarheidsgehalte van deze verhalen schrijft Van der Knaap: ‘Waarheid is vaak erg subjectief, maar daarom hoeft het niet allemaal ónwaar te zijn’.
Waar of niet waar? Het volk had er geen boodschap aan. Maria was verschenen, Hoorn was door haar uitverkoren! Vele pelgrims uit het zuiden bezochten de stad.
Een flink aantal uitingen van Mariaverering waren in de vijftiende en zestiende eeuw te vinden in Hoorn. Behalve de Noorderkerk noemt Van der Knaap onder meer het grote Mariabeeld aan de Noorderpoort en de vele altaren in de kloosters van de stad die aan de Moeder Gods waren gewijd. Op allerlei straathoekjes vond je Mariabeeldjes.
In de loop van de zestiende eeuw veranderde er veel. Tegenstellingen op geloofsgebied werden groter en maatregelen tegen ketters werden harder. Het Mariabeeld verdween na 1570, na de beeldenstorm, uit de Noorderkerk en daarmee uit het gezichtsveld. De Mariaverering was langzamerhand ter ziele gegaan.

Geveild

Een 15-eeuws eikenhouten Mariabeeld is in februari dit jaar verkocht op een veiling in Amsterdam. De koper is onbekend. Het beeld vertoont opvallende gelijkenissen met het verdwenen Mariabeeld uit de Noorderkerk. Van der Knaap hoopte dat het Westfries Museum het zou kopen, maar om financiële reden lukte dat niet.
Een ander Mariabeeld bleef in Hoorn en kreeg in of kort voor 1636 een plek in de schuilkerk De Drie Tulpen aan het Achterom. Dit beeld, ook ‘Maria van Hoorn’ genoemd, heeft als voorstelling ‘De Nood Gods’. Hier zit Maria aan de voet van het kruis, met op schoot het lijk van haar zoon Jezus.
Het eikenhouten beeld zou omstreeks 1470 zijn gemaakt. De plaats van herkomst is onbekend. Het gaat in elk geval niet om het verdwenen beeld uit de Noorderkerk, aldus Van der Knaap. Twee miraculeuze genezingen worden toegeschreven aan ‘Maria van Hoorn’. Dat ging in 1636 om een zieke vrouw en in 1637 om twee leprozen.
Het beeld van bijna 1 meter hoog en 61 centimeter breed heeft meer dan twee eeuwen gestaan in De Drie Tulpen. Deze schuilkerk is in 1755 verbouwd. Het Mariabeeld kreeg in 1882 geen plek in de nieuwe koepelkerk aan het Grote Noord. Het verhuisde naar de Ramen, naar de Eerwaarde zusters van Liefde. Ook op deze plek kwamen parochianen langs om er even te bidden.
Opgeknapt keerde het beeld in 1936 terug in de parochiekerk. Maria had zelf ingegrepen, zo wil het verhaal. Het kreeg een plek in de Mariakapel en groeide daar uit tot een voorwerp van verering. De devotie kreeg een sterke impuls in de jaren van de Tweede Wereldoorlog. Nood leert bidden! De kapel heeft echter nooit een naam als bedevaartsoord verworven. Toch bleef de kapel een toevluchtsoord, waarin Maria dank wordt betuigd voor bijvoorbeeld genezing van een zieke en gezinshereniging.
De kapel in de Cyriacus en Franciscuskerk is inmiddels uitgegroeid tot een stiltecentrum. Het is elke dag geopend. Er branden altijd kaarsen bij het beeld. Sinds 2004 kunnen bezoekers er in een intentieboek hun gedachten, vragen, noodkreten en dankbetuigingen schrijven.

Dankbetuigingen

Jan Piet van der Knaap telde in het boek na nog geen anderhalf jaar meer dan duizend aantekeningen. Over vragen om genezing, vrede (vooral in Irak), bekering van de islam, rust in het gezin, zegen voor anderen, licht in de duisternis, liefde, gemis van doden en dankbetuigingen voor verkregen gunsten en verhoringen. Nog steeds wordt een beroep gedaan op Maria van Hoorn.
Drs. J.P.H. van der Knaap (1936), auteur van ‘Maria in Hoorn’, publiceert sinds 1966 artikelen op historisch gebied. Voorts was hij als initiatiefnemer betrokken bij restauratie van alle Hoornse monumentale kerken. ‘Maria in Hoorn’ is verkrijgbaar voor 7,50 euro.

 


Hé, is dat Westfries?

323. Op carnaval had ie zich verkleed; hij zag er kakkelollig uit (potsierlijk, belachelijk, als 'n hansworst); de meesten konnen 'm geniesen (herkenden 'm niet eens).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2019 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.