Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Delen
:



RSS

Facebook

Archivering » WFON » 1999 » Pagina 97-102

Lokaal-historisch onderzoek in de picture

Eerder verschenen in West-Friesland Oud & Nieuw, 66e bundel, pagina 97-102.
Uitgave: Westfries Genootschap, 1999.
Auteur: dr. A.J. Kölker.

dr. A.J. Kölker

Wat is de reden van de explosieve groei van het aantal lokaalhistorische verenigingen in West-Friesland en van het aantal oudheidkamers ter conservering van alles wat men interessant vindt in het kader van de lokale geschiedenis? Om deze vraag te beantwoorden allereerst een kleine inventarisatie van deze verenigingen en oudheidkamers, waarbij ik mij beperk tot het werkgebied van ons Genootschap binnen de Omringdijk. Buiten beschouwing blijven ook de genealogische verenigingen en werkgroepen, alsmede verenigingen die zich bezighouden met behoud en bescherming van een bepaald monument of groep van monumenten, zoals molens, kerken en boerderijen.

Een langzaam begin
1917. Op 13 juli wordt de Vereniging Oud Hoorn opgericht en zo lezen we in de statuten: ‘Het doel der vereniging is het behouden van de schoonheid en het in herinnering houden van het verleden der stad Hoorn en haar omgeving‘.1
Aanleiding was de onrust over steeds verdergaande afbraak van historische panden. Men wilde ze liever renoveren dan enige waardevolle onderdelen van gesloopte monumenten steeds maar weer opslaan in het Westfries Museum, dat in 1880 was opgericht en als voornaamste museum voor de Westfriese cultuur mag gelden. Sinds 1979 geeft de vereniging een blad uit: Oud Hoorn, dat vier maal per jaar verschijnt, naast incidentele publicaties.

1924. In dit jaar wordt ons Historisch Genootschap ‘Oud West-Friesland’ opgericht: bedoeld voor alle geïnteresseerden in de geschiedenis en het behoud van de Westfriese Cultuur. Het eerste jaarboek verschijnt in 1926 en vermeldt - met naam en adres - 156 begunstigers en leden. Thans telt het genootschap er zo'n 3000.

1925. De Historische Vereniging Alkmaar verschijnt ten tonele: om de inwoners historisch te activeren voor het behoud van het stadseigen. Pas in 1965 start de vereniging met het Alkmaars Jaarboekje, in 1972 met de serie Alkmaarse Studieën en in 1975 met het kwartaalblad ‘Oud Alkmaar’.

1944. Tot dit laatste (volle) oorlogsjaar zijn er geen nieuwe ontwikkelingen. Kennelijk heeft men wel iets anders aan zijn hoofd. Maar dan meldt zich de Vereniging ‘Oud Enkhuizen’: als Vereniging tot bevordering van het Vreemdelingenverkeer opgericht door Douwe Brouwer, ter bewaring van de historische erfenis van de stad. Dus ook in Enkhuizen was - net als 27 jaar eerder in Hoorn - monumentenzorg de stimulans.2
Het jaarboek, onder de titel ‘Steevast’, verschijnt voor het eerst in 1979. Daarnaast geeft men een serie monografieën uit: de Maelsonreeks en tweemaal per jaar een Mededelingenblad. De nalatenschap van Douwe Brouwer wordt door de vereniging in het Stedelijk Waagmuseum bewaard.

1962. Hoe belangrijk Kasteel Radboud ook is voor de politieke geschiedenis van West-Friesland, pas met het oprichten van de Oudheidkundige Vereniging ‘Medenblick’ hebben de vier oude stemhebbende steden in ons gewest elk een eigen historische vereniging.
Op 16 juni 1964 realiseert Medenblick haar eerste doelstelling met de opening van Die Oudheytkamer tot Medemblick voor oudheidkundige zaken betreffende stad en omgeving.3 Sinds 1990 publiceert de redactie de Jaaruitgave.4
Voor de geschiedenis van de bemaling van de Vier Noorder Koggen kan men terecht in het Stoommachinemuseum. Het particuliere museum De Oude Bakkerij laat veel zien van o.m. specialiteiten van Westfriese bakkers.

Explosieve groei
Het zou 45 jaar duren eer de vier steden een eigen historische vereniging rijk zijn. Maar dan lijkt het wel tot een explosie te komen. In de laatste 27 jaren ontstaan er binnen de Omringdijk ruim 20 nieuwe verenigingen, stichtingen en werkgroepen.

1972. In juli is in de boerderij van Dirk Schuijtemaker in Grosthuizen een tentoonstelling ingericht met voorwerpen en oude foto's van de gemeente Avenhorn. Ook de oude Hemonyklok uit de in 1963 gesloopte Ned. hervormde kerk in Grosthuizen staat opgesteld.5 De actie ‘Geef die klok een stoel’ en een gift van een jubilerende bank luiden de geboorte in van de Stichting Hemony. Op 7 december 1974 wordt de klok opgehangen in een klokkenstoel en door mr. dr. Ivo Samkalden, burgemeester van Amsterdam, op het voormalige kerkerf ingeluid.6 De Stichting blijft bestaan en wordt later omgevormd tot de Historische Vereniging Hemony, met als werkgebied Avenhorn, Grosthuizen en Scharwoude. In 1998 verschijnt het eerste jaarboekje De Veenhoper Kogge.

1978. De Vereniging van Vrienden van Oud Andijk ziet het licht: verzamelt agrarische voorwerpen, klederdrachten en folklore in het voormalige poldergemaal ‘Het Grootslag I’ en biedt tevens onderdak aan de Stichting Nationaal Museum Saet en Cruyt, waarbij de regio toch een sterk meebepalende factor is. Sinds 1979 geven de Vrienden het Jaarboekje Oud Andijk uit.7

1979. Stichting Den Huygen Dijck beheert het Poldermuseum: een voormalig gemaal van de Heerhugowaard, waarin een oudheidkamer is ingericht, die de geschiedenis van De Waard in beeld brengt.8 Sinds 1994 verzorgt de Stichting twee keer per jaar de periodiek De Overhaal.

1980. Stichting Historische Kring Ursem verzorgt sinds 1981 een keurige ringband, waarin de Geschiedenis van Ursem, nu reeds ruim 600 pagina's, wordt verzameld.

1982. De Stichting Historisch Abbekerk richt haar activiteiten op de geschiedenis van Abbekerk en Lambertschaag. Men beheert een museum/oudheidkamer in het voormalige Regthuys van Abbekerk, geeft jaarlijks de ‘Geschiedenis van Abbekerk’ uit en tweemaal een Nieuwsbrief.

Museum ‘Het Regthuys’: waarin de oudheidkamer van de Stichting Historisch Abbekerk. Museum ‘Het Regthuys’: waarin de oudheidkamer van de Stichting Historisch Abbekerk.

1982. De Stichting Historisch Niedorp heeft als werkterrein het hele gebied van de voormalige gemeenten Winkel, Nieuwe Niedorp en Oude Niedorp met de daarin gelegen polders. Sinds 1983 verschijnt twee keer per jaar het Informatieblad.9

1984. Op 28 september wordt de Stichting Oud Obdam-Hensbroek opgericht. Doelstelling: het beschermen en het behoud van het historisch eigene van de twee voormalige gemeenten van die naam. In 1998 geeft de Stichting een eerste publicatie uit: De Heren van het Dorp. Men hoopt een historische publicatie tot een jaarlijkse gebeurtenis te kunnen maken.

1985. De Vereniging Oud Sint Pancras ziet op 28 september het levenslicht. De vereniging wordt gehuisvest in het oude gemeentehuis, dat ook onderdak biedt aan het Regionaal Natuurmuseum Westflinge. Vanaf 1986 verzorgt de vereniging de jaarlijkse periodiek Klin. Een specifieke Pancrasser naam. ‘Een klin stond in het dorp vroeger voor een dijkje om een zandakker; bedoeld als afbakening, maar ook om verstuiving tegen te gaan’.10

1986. Hoewel Schagen reeds lang de Stichting Museumboerderij Vreeburg binnen haar grenzen had - een 17e eeuwse stadsboerderij met boerenkamers, meubels, gebruiksvoorwerpen en agrarische werktuigen: dit alles van rond 1910 - duurde het tot dit jaar eer de Historische Vereniging Schagen en Omstreken van de grond komt. Vijfmaal per jaar geeft de vereniging, sinds 1986, een periodiek de Kakelepost uit.11

1987. De Stichting Langedijker Verleden beheert een museum/oudheidkamer in het voormalige Regthuys van Oudkarspel, stelt een jaarverslag op en publiceert sinds 1995 de periodiek Van Ottersplaat tot Groenveldsweid.
Heel belangrijk is het Museum Broeker Veiling: ingericht in Neerlands oudste vaarveiling - de ‘wieg van het veilingwezen’ - in Broek op Langedijk, met daarin veiling- en tuindersgereedschappen, vaartuigen, kostuums en gebruiksvoorwerpen uit deze regio. Uit het museum worden rondvaarten verzorgd door een stukje authentiek West-Friesland, het zogenaamde Rijk van de Duizend Eilanden.

Het voormalige Regthuys in Oudkarspel. De thuisbasis van de Stichting Langedijker Verleden. Het voormalige Regthuys in Oudkarspel. De thuisbasis van de Stichting Langedijker Verleden. Ingericht als museum/ oudheidkamer. (Foto Jan Beenken)

1989. De Stichting Oud Onderdijk verzorgt sinds 1994 het halfjaarlijkse blad 't Magezointje.

1991. Waarland van Toen richt zich op de geschiedenis van het dorp Waarland en de omliggende polders. Sinds 1992 wordt het tijdschrift Toendertoid uitgegeven, dat tweemaal per jaar verschijnt. Men is actief bezig met de restauratie en het behoud van de plaatselijke molen, inclusief molenhuis.

Sinds 1980 ijvert de Stichting Oud Kolhorn voor het behoud van dit karakteristieke dorp. De turfschuur, in 1991 aangekocht, wordt in een aparte Stichting De Turfschuur ondergebracht en ingericht als oudheidkamer met oude materialen, scheepsmodellen en foto's. Op 12 november 1993 wordt de Turfschuur door Cultuur-gedeputeerde mr. Frieda van Diepen-Oost, in samenwerking met directeur IJsbrand Feller van ‘De Noordhollandsche van 1816’ in Oudkarspel officieel in gebruik gesteld. Die maatschappij maakte de aankoop mogelijk!12

1992. De Historische Vereniging Harenkarspel verzorgt tweemaal per jaar haar periodiek Zicht op Haringcarspel en krijgt binnenkort ook de beschikking over een eigen oudheidkamer.

Op 24 augustus passeren de statuten van de Historische Vereniging Oud Stede Broec. Het eerste ‘Jaarboek 1992’ verschijnt in 1993 met 74 bladzijden. In 1998 telt zij ruim 400 leden.13

De Historische Vereniging Suyder Cogge ontleent haar naam aan de Suyder Cogge: het gebied tussen Hoorn en Enkhuizen dat al op een uit 1287 daterende kaart onder deze naam wordt vermeld. Sinds 1993 geeft de vereniging een jaarboek uit onder de titel Uit de Steenen Kamer: alweer zo'n historische naam.
De vereniging zetelt in het voormalige Koggenhuis, deel uitmakend van het complex van het gemeentehuis, gehuisvest in een stolpboerderij.14

1993. De Stichting Hoochhoutwout, met werkgebied Hoogwoud, Aartswoud en De Weere, verzorgt sinds 1995 een Jaarboek.
In Hoogwoud ligt de bekende Museumboerderij West-Frisia, met een schitterende verzameling gereedschappen, klederdrachten en sieraden: beheerd door de Stichting Museumboerderij Adriaan Donker.

1993. Werkgroep Oud Wervershoof richt zicht op de gemeente van deze naam en heeft in 1998 haar eerste Jaarboek uitgegeven.

1994. Op 27 september is er een eerste overleg van de Beheersgroep Freek Masteling Archief (FMA) om tot afspraken te komen over de collectie foto's en historische aantekeningen betreffende de Wogmeer, verzameld door Freek Masteling. Vanaf 1996 geeft deze groep een periodiek uit onder de naam Wogmeerkroniek.

1995. Stichting Historisch Genootschap Hauwert presenteert haar eerste Jaarboekje 1995 in 1996.

Een werkgroep van de in dit jaar opgerichte Historische Vereniging Den Swaech Dijck verzorgt het eerste Jaarboekje, dat in 1996 het licht ziet.

1996. De werkgroep Oud Twisk van de Stichting Twisca laat in 1997 haar eerste Jaarboek het licht zien. De vereniging bewaart een archeologische collectie in de Ned. herv. kerk.
Reeds in ons 29e jaarboek vertelden de heren Jan en Dick Metselaar vol enthousiasme over hun ‘Oudheidkamer’.15 Deze collectie is nog steeds te bewonderen in de boerderij aan het Oosteinde.

1997. Als jongste loot aan deze historische ‘Westfriese’ boom verschijnt dit jaar de Stichting De Cromme Leeck. Het werkgebied is de gemeente Wognum. Het eerste Jaarboek (64 blz.) verschijnt in april 1998.

Nabeschouwing
Overzien we deze enorme groei vanaf 1982 dan komt de vraag op: van waar deze grote toename? Is men zich plotseling zo historisch bewust geworden? Het zou wat al te gemakkelijk zijn het antwoord te zoeken in meer vrije tijd, de grotere openbaarheid van de archieven, de betere vervoersmogelijkheden. Deze factoren kunnen een rol meespelen, maar de eigenlijke reden ligt denk ik toch dieper. De moderne mens raakt de steeds groter wordende uniformering in de nieuwbouwwijken zonder eigen gezicht meer dan beu, zo ook het steeds maar weer verder platwalsen van ons land met kilometers asfalt: vaak door geluidsschermen van het achterliggende landschap geïsoleerd.
De televisie werkt eveneens zeer vervlakkend: we kijken allemaal naar dezelfde programma's. Toch willen velen iets eigens herkennen en zo mogelijk het meest karakteristieke van eigen buurt, dorp, stad of landschap behouden. En als het enigszins kan ook beschermen.
Het is opvallend, dat vele van de historische verenigingen zijn begonnen met een monumentenbescherming: een monumentenwacht als men wil. Al snel gaat men over tot het aanleggen van een fotocollectie om te laten zien wat allemaal al verdwenen is en hoe mooi het toch allemaal wel was. De serie ‘Ach lieve tijd’ geeft dat in de titel in elk geval goed weer.
Ik ben er van overtuigd dat deze tendens zich nog zal voortzetten en kan dat alleen maar toejuichen. Zeker indien het gaat om het behoud van een waardevolle culturele erfenis.
Immers: die zijn voorgeslecht niet eert, is zijn eigen naam niet weerd. Laten wij de lijfspreuk van ons Westfries Genootschap in ere houden!

Verantwoording
Vele gegevens in dit artikel heb ik ontleend aan de in 1998 door de Stichting Regionale Geschiedbeoefening Noord-Holland en de Stichting Kunst en Cultuur Noord-Holland uitgegeven Adresgids Geschiedbeoefening en Musea Noord-Holland, in ringband.
De Kroniek in ons jaarboek gaf nog enige exacte aanvullingen. Bovendien verzorgde een aantal historische verenigingen in de afgelopen jaren de rubriek Te gast bij ons Genootschap. Via voetnoten wordt daar naar verwezen.

1 Zie jaarboek 1992 WFON, blz. 144 - 148.
2 Zie jaarboek 1989, blz. 163 - 164.
3 Zie jaarboek 1965, blz. 132.
4 Zie jaarboek 1991, blz. 153 - 154.
5 Zie jaarboek 1973, blz. 188.
6 Zie jaarboek 1975, blz. 184.
7 Zie jaarboek 1987, blz. 154 - 156.
8 Zie jaarboek 1990, blz. 165 - 166.
9 Zie jaarboek 1988, blz. 164 - 166.
10 Zie jaarboek 1993, blz. 148 - 150.
11 Zie jaarboek 1995, blz. 140 - 141.
12 Zie jaarboek 1994, blz. 159.
13 Zie jaarboek 1998, blz. 161 - 162.
14 Zie jaarboek 1996, blz. 150 - 152.
15 Zie jaarboek 1962, blz. 137 - 140.

 


© 1924-2017 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.