Archivering
Archivering » WFON » 1998 » Pagina 153-155
Kunstmis op Wieringe
Eerder verschenen in West-Frieslands Oud & Nieuw, 65e bundel, pagina 153-155.
Uitgave: Historisch Genootschap 'Oud West-Friesland', 1998.
Auteur: August Pruimboom.
Volkert keek efkes omhòòg naar de torenklok en doe op z'n horlòge. Ja, 't wier
zò stadigan tijd om weer d'rs op huûs an te gaan.
Hé, wie liep deer nou voer 'm uut op de Demte Gracht – dat leek Wullem Kaan uut de
Oôstpolder wel te wezen.
„Zò, òk in de stad,” zei Volken, die mit een paar stappe harder Wullem
inhaald had.
„Nò, kijk 'r 's an: Volkert Veerdig van Wieringen! Da's een tijd leden dat we mekaar
ontmoet hebben.”
Drok redenerend lipe de twie, die van de vrouweskangt in de veerte nag femielje van mekaar ware naar
't station. Juust op tijd kwame ze deer an want de tram naar de Ewijcksluûs sting krek klaar om
te vertrekken.
Teugenover mekaar bij 't raam zittend ging 't gesprek oal gauw over de gewasse die ongetweeg op 't land
stinge.
Bij een akker erepele zei Volkert:
„Je ken tach wel goed zien dat ze op kloai beter wasse wille as bij ongs op Wieringe.”
„Ja, deer hebbe je geloik in, Volkert. Maar as jullie op Wieringe òk geselecteerde pôters
en kunstmest gebruike ginge, zouwe ze 'r òk wel beter staan.”
„Betere zoaiers, ik zou niet wete wat 'r an mekere zou. aal lòòpt 'r nag oal d'rs
oftig een verkeerde deur, d'r zitte d'r mèèst genog an. Dat ze mit kunstmis beter wasse,
dat zou weze kenne, deer hew ik gien verstangd van. Voer zò veer ik weet, is dat bij ongs nag
nooit gebruukt. We moste dut oafspreke: as jij voer wat van die selecteerde zoaiers zörrege ken,
den wil ik dat wel d'rs prebere. Den zal ik zelf wel kieke of Hannes van de maalderij, die òk
in zoaizède en zoks handelt, mij an wat kunstmis helpe ken.”
Doe Volkert dat voerjaar de zoaiers van de postbòòt haalde, was ie gliek langs Hannes
reden om te kieken of die òk kunstmis levere kon. Dat leek gien probleem te wezen. Ze sprake
oaf dat ze d'r voert eerst niks over teugen een aar zêgge zouwe.
Volkert wou eerst zien of dat spul wel wat uuthaalde, hij wou niet grèèg voer iên
deurgaan die z'n geld vortgooide.
„Ik bin bar benuuwd,” zei Hannes. „Ik kom van de zeumer wel d'rs bij je kieke, want
as ik mit m'n eige òge zien hew dat 't is wat ze d'r van zêgge, den ken ik dat meugelijk
òk wel an are sliete.”
De erepele wiere zoaid op 't kerkelangd, dat Volkert mit de leste voetskeer(*) in huur kregen had. 't
Langd lag krek voer de rame van Gert Bakker. Die had hoord dat Volkert selecteerde zoaiers van de vaste
woal had. Op een èvend had Gert 'rs stiekem op 't langd keken, maar hij had 'r niks bezonders
an zien.
Iemesleste had ie Vlokert òk nag zò teugen donker mit de hongdekar naar't erepelelangd
zien gaan. Uut een zak had ie wat in een emmer dèèn en 'm deer wat zien zoaie. Daagsteran
was Gert d'r weer heen gaan en had wel zien dat 'r wat op de grongd lag, maar hij had niet tuus brenge
kenne wat dat nou weze kon.
De nuwe zoaiers groeide as kòòl en doe 't tijd was om ze te roeden zat 'r temet gien
misdijer(*) tuske. Hannes had nag an Volkert vroegen of je d'r gien bijsmaakje an proeve kon. Nou dat
dat òk niet 't geval was, most hij 'r nòdig meer werk van make.
As ze wiste hoe goed Volkert deer mee staan had, zouwe d'r wel meer boere an wille. Mit 't rongdvragen
ging ie 't eerst naar Keeske Lont. Die sting 'r om bekend dat ie greeg voeran liep as 't om wat nuws
ging. De vage geruchte dat Volkert gliek mit die selecteerde erepele òk nag wat aars zoaid had,
speulde Hannes aardig in de kaart.
Hij had immers mit eigen òge zien hoe meraklese best die erepele van Volkert 't dèèn
hadde. Volges Hannes zat dat veul meer in de kunstmis as in die selecteerde zoaiers.
Zò pratende wist ie bij Keeske de eerste bestelling in 't boek te kriêge. Dezelfde tactiek
toepassend ging ie naar de volgende en de deerop volgende. Iedere keer zêggend dat die en die
òk oal besteld hadde, kon ie puur wat boere opskriêve.
Zò rongdvragend kwam ie op 'n end òk bij de manke Piet van Guurtje. Piet was nou niet
drekt een boer die 't oalermèèste van z'n langd wist te halen, maar wel iêntje
die 't merakels mit z'n eigen troffen had. Ok bij Piet, die soms mit de gekste dinge 't geld over de
balk gooide en an de are kangt barre zunig was, wist Hannes een bestellinkje te plasen. Piet had 'r
wel bij zeid dat ie over een paar weke oal wat hewwe wou om te kieken of 't òk op graslangd
werkte.
Doe 't oafleverd wier viel 't Piet barre teugen dat je voer zòveul geld maar zò'n beetje
kreeg. 't Was wel puur zwèèrder as dat ie docht had. Hij zag wel in dat ie mit dat
biên van 'm 'r niet zò veer mee lòpe zou.
's Eves ging ie naar z'n bure om te vragen of iên van de manne de volgende dag efkes tijd voer
'm had. De jongste zeun Piet, die 'm wel meer hielp, zei dat ie komme zou.
Daagsteran na kopkestijd was ie present.
„Weer wil je dat ik 'r mee naar toe gaan, Piet?” zei z'n nammgenòòt.
„Ja, dat zal ik je zêgge. Volkert gooide dat over z' n erepele, maar ik denk dat je zoks
net zò goed voer gras gebruke kenne as voer bouwlangd. Zien je dat zakje deer? Begin d'r maar
mee mit dat eerst efkes in de kroet(*) te lêggen. Nou neem je die voerpus(*) met dat hengsel en
den lòòp je maar achter mij an. Kom maar mee, den zal ik je d'rs lere hoe je kunstmis
zoaie moet!”
De jonge Piet deed wat 'm opdroegen wier en liep achter z'n buur an naar de krogt(*) die de koeie net
kaal hadde.
„Zò, nou doen je eerst dat glop(*) efkes open en den zet je de kroet deer maar bij dat
boske stiekele neer. Hé je òk nag een mes in je diezek? Mooi, den snij je nou dat touwke
efkes deur en den doen je die pus half vol. Ja, zò is 't genog. Nou hang je 'm in de knik van
je erm en den zal ik je zêgge weer wel wat en weer niks lêgge moet.”
Piet liep op een bos gras an die de koeie niet oafvreten hadde omdat deer een broet(*) in lag.
„Zò'n el in de rongte hier omheen hoef je niks te gooien want deer komt mis genog mit
torte(*). Op die kale plek deer, mag efkes meer lêgge. As je dat op deuze menier doen den wordt
't gnap verdeeld, want weer een koe sketen het groeit 't vanzelf wel.”
Jare later, doe 't gebruuk van kunstmis de gewoonste zaak van de wereld was, kwam 't op 'n verjaring
of zò nag wel d'rs naar voeren hoe Volkert Veerdig op heel Wieringe de eerste was die kunstmis
gebruukte. Lachend wier d'r den òk oaltijd bij verteld hoe je bij Piet van Guurtje lere kon
hoe je dat eigenlijk zoaie most.
Voetkseer: voetschaar, het eens in de zeven jaar opnieuw verhuren van 't kerkeland.
Misdijer: iets of iemand die niet deugt.
Kroet: oud model kruiwagen.
Voerpus: houten voerbak
Krogt: stuk weiland
Glop: hek dat toegang geeft tot een perceel.
Broet: koeienplak.
Torte: met een vork of riek uiteenslaan van koeienplakken.
Pootaardappelen noemde men 'zaaiers: zowel het poten van aardappelen als het strooien van kunstmest
werd 'zaaien' genoemd.
August Pruimboom,
Hippolytushoef
© 1924-2012 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap
West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.