Archivering
Archivering » WFON » 1998 » Pagina 140-142
't Boereleven van vroeger
Eerder verschenen in West-Frieslands Oud & Nieuw, 65e bundel, pagina 140-142.
Uitgave: Historisch Genootschap 'Oud West-Friesland', 1998.
Auteur: Kees Chattellon.
Hè-je wel d'rs een koppel koeie as dolle over 't land zien hollen, snuivend, briesend en
kwoilend, alle kante op?
In hullie grôte, groene wereld stane ze opiens effies stil en slane hullie tong om een dot fris
gras, 't gras dat ze zô lang op stal niet proefd hewwe.
Want 't is mai en ze binne voor 't eerst weer buiten. Een half jaar lang hewwe ze op stal staan met
hullie koppe nei de betonnen muur. 't Halvemaan-raampie liet maar woinig daglicht deur dat de beiste
stonde in een altoid durende skemering.
Maar nou is de lucht blauw, de wind lekker fris en 't grasland dik begroeid met mals sappig gras.
Deerin worre ze loslieten. Een half jaar in een skemerige stal en den zô in 't felle zonlicht
't grôte woiland in. Kin je je voorstelle dat de beiste in die vraaie ruimte alle kante opholle
en ok nag met de biene de lucht in springe?
Maar de koeie binne gauw wend en voor de boer is 't wat makkelijker werken. Dat wordt gauw aars, want
't koejes en de stalle moete boend en skrobd en den wacht de hooitoid.
Hooitoid
Die hooitoid betekent een barre drokte en dat duurt zeker wel een maand. Om te helpen komme deervoor
veul arme sloebers over uit Drenthe, die wulle graag wat extra's verdiene. 't Gras moet maaid worre en
as 't hooi zôwat drougd is, wordt't omkeerd, skud, op lange wiere harkt en den op rouke zet.
Toidens dat werk komt den 't mooiste moment van de middag.
De hêle toid hewwe de manne 't hooi met vurke op houpe pikt (de hooirouke) en op 't lest hewwe
ze 't end puur in de bek. Den ziene ze de vrouw 't land inkommen. De ketel thee in de iene en de mand
met drinklokke (breie ronde koppe zonder oor) in de are hand.
Dat ze strakkies lekker an de heite thee slobbere zalle, geeft de manne weer nuwe kracht. Nag ien rouk
opzette en den mooi met mekaar teugen de hooirouk uitruste en an de thee. In gien stoel thuis zit je
lekkerder as hier in 't gras met je reg in een houp hooi, gien borrel op een verjaring ken op teugen
de heite lok thee en om gien ien ronde kefeetafel voel je je lekkerder as hier buiten met de lucht van
't geurende hooi in je neus.
Hooiraaie
Dage deernei wordt 't hooi op de wagen pikt en nei
huis de dars inreden. Deer wordt de wagen weer
leegpikt in de hooiberg. Bai sommige boere gaat dat ‘mechanisch’ met peerd, ketrol en dikke
touwe, maar bai de meiste moet de vurk hanteerd worre.
As de stapel hooi in de berg houger komt, wordt 'r een ‘ontvangersgat’ uitspaard. Deer komt
den later een man in te staan, die 't hooi van de wagen toestoken kroigt, wat ie op win beurt weer
veerder omhoug pikt nei de man die boven op de bult hooi staat. Die kêrel verdeêlt alles
goed over de hêle oppervlakte.
As 't leste vrachie 't erf opreden en lost is, wordt 't feist! Vaak worre d'r ‘heite bolle’
eten en een borreltje tapt.
't Staltje
Op vekantie gaat de gewône man in de jare dertig nag niet en de boere hewwe d'r hêlegaar niet
an te denken.
Toch ware d'r toen al die een ‘zeumerverbloif’ hadde! Dat is 't stalt je, een koestal die
ombouwd werd tot weunkamer. Veul ruimte is 'r vezelf niet. D'r staat een tafel, de nôdige stoele
en een kast. As in mai de koeie nei buiten gaan benne, wordt 't opbouwd. Eerst moete vezelf de stalle
roôd en de skutte, 't stalhout, de groep en 't hooiskot skoônskrobd worre.
't Meist zweite de manne bai 't skoônboenen van de skutte, de houten skotte tussen de stalle.
Deur de koeieloive is 't hout zô vet as spek worren, allien met kokend heit water ken 't wegboend
worre. Een hoidens werk, maar skoôn moet 't!
De hêle zeumer deur komme de manne bai moeder de vrouw op 't staltje te konkelen, te eten en te
koffie drinken.
En dat spaart heur werk, want de kamer wordt zelden of nooit meer gebruikt.
Tot de herfst komt en 't staltje weer ofbroken wordt voor de nuwe beweuners: de beiste.
Skône steerte
De skône, lege stalle worre weer bevolkt deur de koeie. In een raai stane ze twei an twei naast
mekaar op de stalle. Allegaar hewwe ze een touw om hullie horens. Deer benne ze mee an 't houten skot
vastbonden, in dat skot zit een mooi rond uitsleten gat weer 't touw deurgaat. An de are kant zit den
een dikke knoup.
De steerte van de koeie benne vastbonden met een koord, dat an de zolder vastkramd is. Zo kenne hullie
steerte niet in de smerige groep hange. Op z'n toid worre de koesteerte ok wossen in een emmer met
zeipsop en uitplozen tot een prachtige pluim.
Eerlijk, de koeie hore zowat bai 't gezin. 't Snuiven, zuchten, kreunen en alle are geluide die de
beiste make, geve een voilige en amparte sfeer onder 't houge dak van de boerderai.
Voordat de boer te bed gaat, doet ie in de stal nag de ronde. ‘Veebestelle’ noeme ze dat:
koike of alles goed is. 't Stro weer de koeie in legge, wordt nag 'rs opskud en as 'r soms ientje niet
in de groep maar op stal sketen heb, wordt dat met een skraper weghaald. Beurt 't soms tòch,
dat een koe 's nachs in z'n oigen vuil legen heb, den wordt z'n smerige bil 's oches skommaakt, want
de beiste moete d'r skoôn uitzien.
Ze worre ok wel skuierd, zôdat losse here, vet en vuil van hullies loif rost wordt. En of ze
dat rossen lekker vinde!
Doodstil stane ze alles te ondergaan tot de hêle behandeling dein is. Hullie loive glimme den
teugen je op!
Alles is aars
Hoe aars is alles nou. De koeie legge niet meer lekker in 't stro maar loupe zonder horens en met een
grôte gêle plaat in hullie oor in de loupstal. Vroeger hadde ze veul van die mooie gladde
horens, maar een enkele keer kon dat verkeerd ofloupe. Den groeide zo'n hoorn krom en zou ie op 't end
in 't houfd van de koe bore. De punt van die hoorn werd 'r den ofzaagd.
't Beroep van bullouper is ok allang verleden toid. 's Oches en 's middes liep ie met de stier deur
't durp en as een koe tochtig was, hing de boer een zak an de dam. De bullouper wist den dat 't beure
most en 't spel tussen de stier en de willige koe beginne kon.
Van 't melken zie je opheden niet veul meer. Gummihulze worren om de spene drukt en via slange en
loiding verdwoint de melkstroom in de tank. Vroeger kon je met melkerstoid de strale in een vast ritme
in de emmer hore plonzen. En as in de herrest de koeie nag buiten liepe en 't was koud, den wist de
melker d'r wel een reidje op. Z'n houfd hield ie teugen 't warme koeieloif.
Ja, veul is 'r veranderd in 't borebedroif, maar toch draait 't allegaar nag altoid om ien ding: de
koeie en de melk!
Kees Chattellon,
Hoorn
Illustratie: Jaap Hartog
© 1924-2012 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap
West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.