Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Delen
:



RSS

Facebook

Archivering » West-Friesland toen en nu » Deel 9. Achter de stadspoort » pagina 4-9

9.1 Nieuwe Oosterpoort in Hoorn

Trots restant van de stadsmuren

Het is gezien de huidige drukte op de wegen rond Hoorn nauwelijks voor te stellen, dat de Nieuwe Oosterpoort ooit de enige toegangsweg was tot de oostkant van de stad. Tegenwoordig is het rustig in de gebogen onderdoorgang van de stadspoort. Alleen wandelaars en fietsers mogen er nog doorheen.


Gezicht op de Nieuwe Oosterpoort vanaf de landzijde in het najaar van 2009. (Foto TM)

De meeste stadspoorten in ons land zijn in de loop van de 19de eeuw, samen met de stadsmuren, gesloopt om ruimte te bieden aan uitbreidingen van de steden. Vaak zijn de contouren van de stadsverdediging nog wel zichtbaar in de vorm van singels en parken. Namen als de Vest of het Bolwerk herinneren aan dat verleden. In Hoorn is er van de vijf oorspronkelijke stadspoorten slechts één bewaard gebleven, de Nieuwe Oosterpoort uit 1578.

Renaissance

De Nieuwe Oosterpoort staat aan de Draafsingel, de voormalige stadsgracht. De poort is gebouwd van baksteen en natuursteen met duidelijke invloeden van de Italiaanse renaissance. De bouwmeester (of architect) was Joost Jansz. Bilhamer, ook wel bekend onder de naam Joost Janszoon Beeldsnijder (1541-1590).

De Hoornse Noorderpoort aan de stadszijde. Schilderij van Cornelis Springer (1817-891) uit 1871. De bebouwing aan de linkerzijde berust grotendels op fantasie. (Pc)

Kenmerkend voor zijn bouwstijl is de combinatie van vroege Renaissance en gotische stijl. Hij bouwde onder andere ook in 1581 de Weeshuispoort voor het jongensweeshuis van Amsterdam (nu het Amsterdams Historisch Museum).
Uiteraard maakte de poort als bewaakte doorgang onderdeel uit van de stadsmuur van Hoorn. De houten brug, die over de gracht naar de poort leidde, werd in 1763 vervangen door de nog steeds bestaande stenen boogbrug. Bijzonder is de flauw gebogen onderdoorgang die met de oude weg meeloopt.
Dergelijke stadspoorten hadden meestal een rechte doorgang. Opvallend is de poortwachterwoning die in 1601 boven op de poort werd gebouwd. Het monument is bewoond en sinds 2003 in bezit van de vereniging Hendrick de Keyser

Wapenschilden

Aan de zijde van de singel zijn vier wapenschilden te zien, met in twee daarvan de wapens van Hoorn en West-Friesland. Tevens staat in de kroonlijst een Latijnse tekst naar Psalm 127:1, in vertaling: ’Niets baat het waken van de wachters, niets baten wapens en de geweldige dreiging van de muren of het gedonder van het doffe geschut, als U, o God, deze stad niet wil sturen en beschermen. 1578’.
Vanwege de uitbreiding van de stad in 1576 verving de huidige Oosterpoort de eerste of Oude Oosterpoort. Deze is nog te zien op stadsplattegronden uit 1426 en 1615, of op de prachtige stadsmaquette van Hoorn anno 1650, die is tentoongesteld in het Museum van de Twintigste Eeuw aan de Bierkade 4 in Hoorn.
Die Oude Oosterpoort bevond zich op de plek waar de ophaalbrug tussen het Grote en het Kleine Oost ligt. Na de bouw van de Nieuwe Oosterpoort had de oude poort geen functie meer en werd in 1818 voor ƒ 3.225 verkocht en gesloopt.


De doorgang van de nieuwe Oosterpoort met geopende deuren en een blik op het fraaie gewelf. (Foto TM)

Platte Thijs

Aan de Oude Oosterpoort is het verhaal over Platte Thijs verbonden. In het Westfries Museum herinnert een gevelsteen aan deze 16de-eeuwse figuur. Daarop staat een woest mannenhoofd zonder neus, die tussen de verbogen tralies van een gevangenisraam naar buiten kijkt.
Volgens de overlevering was Platte Thijs een meedogenloos rover. Hij stal echter alleen van de rijken om het vervolgens uit te delen aan de armen, een soort West-Friese Robin Hood dus.
De gerechtsdienaren joegen hem op, hij werd opgepakt en opgesloten in de donkere gevangenis van de oude Oosterpoort.
Bij zijn aanhouding verzette hij zich uit alle macht. Hij verloor daarbij zijn neus, die met één zwaardhouw werd afgeslagen. Het volk noemde hem daarom Platte Thijs. Hij was bijzonder sterk: in de nacht na zijn gevangenneming boog hij de tralies van het kleine celraam uiteen en zag kans door het nauwe gat te ontsnappen.
Opnieuw werd hij gegrepen. Daarbij sloeg hij verschillende tegenstanders tegen de grond, alvorens hij in dit gevecht de dood vond. De mensen die door Thijs waren geholpen, hebben toen als aandenken de steen met zijn beeltenis in de muur van zijn gevangenis gemetseld.
In de jaren zeventig van de vorige eeuw maakte een politieke groepering onder de naam Platte Thijs deel uit van de Hoornse gemeenteraad.

 


© 1924-2017 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.