Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Delen
:



RSS

Facebook

Archivering » West-Friesland toen en nu » Deel 7. Sporen van strijd » pagina 54-57

7.12 IJsfabriek in Enkhuizen

Een knokploeg in actie

Voedsel was in het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog schaars. Om ook de vele onderduikers genoeg eten te geven, was een nog groter probleem. Knokploegen overvielen regelmatig distributiekantoren om voedselbonnen te bemachtigen. In Enkhuizen maakten leden van een knokploeg een grote hoeveelheid eieren, vlees en boter buit. Dat voedsel werd bewaard in de IJsfabriek aan de Vette Knol.


De voormalige Coöperatieve IJsfabriek West-Friesland aan de Vette Knol te Enkhuizen in 2010. (Foto TM)

De ijsfabriek aan de Vette Knol in Enkhuizen is tegenwoordig de werkplaats van een houtbewerker. De stijl waarin het gebouw is opgetrokken lijkt erop te wijzen dat de architect kennis moet hebben gehad van de Amsterdamse School die in de jaren twintig van de vorige eeuw vooral in Amsterdam populair was. Regelmatig werd deze bouwwijze toegepast in de provincie, vaak in de vorm van baksteenversieringen. Het bouwwerk aan de Vette Knol uit 1927 bevestigt deze veronderstelling. Kenmerkend voor het gebouw is een opening in de voorgevel. Die diende om de ijsstaven zonder veel omhaal aan de afnemers over te dragen.


De knokploeg uit oostelijk West-Friesland, met de Enkhuizer ‘Flip’ Fluitman staand, vierde van links. (WFA)

Voedselvoorraden

In de Tweede Wereldoorlog was de fabriek nog in bedrijf. Het was toen een kolossale koelinrichting waar de Duitsers voor eigen troepen bederfelijke voedselvoorraden bewaarden. De LO (Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers) was de ondergrondse organisatie die de zorg had voor de vele onderduikers die zich in West-Friesland schuilhielden. Ze had al dikwijls plannen gemaakt om al dat voedsel in de IJsfabriek te benutten voor haar beschermelingen, voor ziekenhuizen en voor verzorgingsinstellingen. Daartoe kon ze beschikken over een knokploeg, een groep jonge mannen onder aanvoering van ‘Flip’ Fluitman, zoon van een hoofdonderwijzer uit Enkhuizen.

Via een opening in de muur werden de ijsblokken naar buiten geschoven. (Foto TM)

Deze groep was bereid om gevaarlijke en soms gewelddadige acties uit te voeren. De knokploeg had in de loop van de tijd een onderkomen gevonden op verschillende plaatsen in West-Friesland. De mannen zaten verscholen in de eendenkooi van Gerrit Kanis in Zwaagdijk, maar ook geruime tijd in een boerderij van Thamis Commandeur in De Hout. In november 1944 kreeg de Enkhuizer LO het verzoek uit Andijk om de voedselvoorziening te steunen voor hun dorp, waar het aantal onderduikers wel heel groot was. Op de avond van 19 november kwamen in het huis van een voorman van het verzet zes leden van de knokploeg bijeen en een vertegenwoordiger uit Andijk.
De plaats van samenkomst lag dicht bij het doel van de actie. De leider was gereformeerd en hij begon dan ook met een gezamenlijk gebed waarin God steun werd gevraagd bij de gevaarlijke onderneming.

Worst

De Andijkers hadden het plan goed voorbereid. Voor de IJsfabriek lagen in de Zuiderboerenvaart twee grote tuinderschuiten klaar die door de vaarpolder Het Grootslag uit Andijk waren gekomen. In de wirwar van sloten en slootjes was een route uitgezet met op de hoeken stokken waaraan bosjes stro waren bevestigd, één bosje linksaf, twee bosjes rechtsaf.

De Zuiderboerenvaart in Enkhuizen in de winter. De gestolen goederen werden op tuinderschuiten geladen en 's nachts door de polder Het Grootslag naar Andijk gebracht. In de wirwar van slootjes was een route uitgezet met bosjes stro. Eén bosje linksaf en twee bosjes rechtsaf. (Foto Archief Oud Enkhuizen)

De terugweg in het donker was daarmee duidelijk aangegeven.
Via de achter de fabriek liggende tuinen kwamen de mannen bij het pand. De buit was kolossaal: 15.260 eieren, 700 kilo vlees, 1.300 kilo worst en 1.025 kilo boter. De voorraad werd direct in de schuiten geladen, die bijna water maakten. Op maandag 20 november verschenen in de stad aanplak biljetten van de burgemeester. Er werd in geëist dat, op straffe van de strengste maatregelen, de burgers van Enkhuizen moesten zorgen dat al het verdwenen voedsel weer zou worden ingeleverd. Wat de strengste maatregelen van de bezetter inhielden, was maar al te bekend. Daarom beijverden enige vooraanstaande burgers zich om met geld en veel goede woorden het gevaar af te wenden. En dat lukte. De volgende zondag, tijdens het diner, mopperde één van die vooraanstaande burgers over de kwajongens die geen idee hadden welke gevaren ze over de gemeenschap hadden afgeroepen. Zijn zoon was echter betrokken geweest bij de overval op de IJsfabriek. Hij had buitgemaakte worst voor het ouderlijk gezin meegenomen. Treffend was dat zijn vader al mopperend met smaak een stuk van die worst naar binnen werkte.


Daags na de overval werd de diefstal bekendgemaakt door het stadsbestuur. (Pc)

De burgers van Enkhuizen werden opgeroepen geld te doneren om de Duitsers ervan te weerhouden ernstige maatregelen te nemen. (Pc)

 


© 1924-2017 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.