Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Delen
:



RSS

Facebook

Archivering » West-Friesland toen en nu » Deel 1. Monument van een dijk » pagina 56-61

1.10 De Dikke Paal op de Omringdijk bij Winkel

Grenspaal tussen Vier Noorder Koggen en Drechterland

Op de Omringdijk bij Winkel -tussen Kolhorn en Aartswoud- staat een grenspaal, bekend als de ‘Dikke Paal’. Het is weliswaar niet de originele paal, want die werd opgestookt in de Tweede Wereldoorlog, maar een replica uit 1990. Op de ene kant van de paal staat het wapen van de Vier Noorder Koggen, aan de andere kant dat van Drechterland.

De Dikke Paal bij Winkel op de Omringdijk tussen Kolhorn en Aartswoud.
De Dikke Paal bij Winkel op de Omringdijk tussen Kolhorn en Aartswoud. De dijkpaal gaf de grens aan tussen de ambachten Drechterland en de Vier Noorder Koggen. (Foto TM)

Hier eindigde namelijk het deel van de dijk dat in onderhoud was bij de Vier Noorder Koggen en begon het stuk dat in 1339 bij een verstoeling, dat wil zeggen de toewijzing van de onderhoudskosten, was toebedeeld aan het Drechterland. Het Drechterlandse Wijdenes viel de eer te beurt om dit ver van het dorp afgelegen dijkgedeelte te onderhouden.
Het was van groot belang om nauwkeurig aan te geven tot waar ieder ambacht de dijk moest onderhouden. Het onderhoud werd immers omgeslagen (verstoeld) over de bevolking. En die moest precies weten waar men aan toe was. Bij ruzies over landbezit en dijkonderhoud brachten kaarten uitkomst. Een ambacht moest tot op de el of roede weten hoever haar macht zich uitstrekte.

De Dikke Paal nabij Winkel.
De Dikke Paal nabij Winkel. (WFA)

In het ‘Kaartboek van de landerijen in eigendom van het Weeshuis te Hoorn’ (1675) verluchtte Hendrick Cornelisz Pot zijn kaart van Binnenwijzend met een landmeter met een kompasroos op de schouder. Aan zijn voeten liggen een passer en een schaalstok. (WFA)

Driehoeksmeting

Bovendien telde een waterschap niet mee als er in hun vergaderkamer geen prachtig versierde kaart hing. Landmeters trokken er op uit. Ze maakten gebruik van de driehoeksmeting, voor het eerst beschreven door Gemma Frisius (1505-1555) de leermeester van Mercator.
Het kwam er op neer dat men, wanneer de lengte van één zijde van een driehoek en de grootte van twee aanliggende hoeken bekend is, de lengten van de twee andere zijden kan berekenen. De gegevens werden nauwkeurig opgeschreven.
Tekenaars maakten schetsen die door graveurs in het koper werden gezet en dan afgedrukt.

 


Een ‘Stoelboek over den dorpe van Binnenwijsent met den aencleven van dien’ uit 1607. In stoelboeken werd opgetekend hoeveel roeden of morgen grond landeigenaren bezaten en hoeveel zij verschuldigd waren in het onderhouden van de dijk. Er zijn slechts weinig stoelboeken bewaard gebleven en dat van Binnenwijzend is uiterst zeldzaam. (WFA)

In West-Friesland woonde een zeer bekwaam cartograaf. Hij was schoolmeester en voorzanger in Hem, maar was geboren in Oostwoud. De man noemde zich dan ook Govert Oostwoud. Hij schreef een brief aan de schout van Ursem met de vraag hoe het nu precies zat met het onderhoud van de Walingsdijk. Het antwoord verwerkte hij in zijn kaarten. Govert Oostwoud maakte in 1723 een prachtige kaart van Drechterland. Een gigantisch karwei. Helaas was de school meester overleden toen zijn kaart eindelijk van de drukpers kwam.
Zijn kinderen, Govert kreeg er negen, verdeelden het honorarium van duizend gulden. De originele op perkament door Govert getekende kaart wordt bewaard in het Westfries Archief.

‘De Kerf’ tussen Bergen en Schoorl. Omstreeks 3000 voor Chr. stond West-Friesland in open verbinding met de Noordzee. Geleidelijk aan slibde West-Friesland dicht. Tussen Bergen en Schoorl is in 1997 een deel van de kustduinen opzettelijk verwijderd, waardoor het achterland bij hoge vloed wordt overspoeld met zeewater. Met het openleggen van de verbinding naar zee is in zekere zin een miniatuurversie van het Gat van Bergen gecreëerd. (Foto Pc)

 


Vanuit Waterland komt men ter hoogte van Avenhorn de Regio Westfriesland binnen. Al eeuwenlang is de officiële spelling West-Friesland, maar om verwarring te voorkomen dat men niet in het westen van de provincie Friesland is aangekomen, is ooit gekozen voor het weglaten van het streepje. Inmiddels is wel duidelijk dat deze modernistische spellings variant nauwelijks aanhangers kent onder de geschiedschrijvers. (Pc)

 


© 1924-2017 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.