Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Delen
:



RSS

Facebook

Archivering » De Speelwagen » 1949 » No. 4 » pagina 107-110

Dirk Rembrantsz. van Nierop

Eerder verschenen in 'De Speelwagen', 4e jaargang, 1949, No. 4, pagina 107-110.
Uitgave: Historische Genootschappen in Hollands Noorderkwartier.
Auteur: J. Baken.

In onze Gouden Eeuw, de zeventiende eeuw, was de toestand van ons land „soo florissant, dat het gheruchte daervan over de gheheele werelt heeft gheësclatteert” (fr. éclater – opzien baren), heet het in een stuk van de Raad van State van 1636. Daartoe droeg vooral de handel bij, die zich steeds meer over de aardbol uitbreidde door de voortdurende ontdekkingen van nieuwe zeewegen en vreemde gebieden'

Ook Westfriesland nam in deze tijden volop aan de zeevaart deel met alles wat daarmede verband houdt. Aardige bijzonderheden kan men daarover o.a. vinden in de Kroniek van de dorpen Aartswoud en Hoogwoud door P. Bossen, en in diens „Bijdragen tot de geschiedenis van West-Friesland”.

De wis- en sterrekunde ten dienste van de zeevaartkunde werden zeer druk beoefend. Vele personen, zeer verdienstelijke dilettanten op dit gebied, werden door een bijzondere liefde voor de wetenschap tot ernstige studie aangezet, welke vooral aan de zeevaartkunde ten goede kwam.

Dirk Rembrantsz. van Nierop

Zulk een persoon was ook Dirk Rembrantsz. van Nierop.
Door Prof. M. F. Visser te Wageningen werd ik op het spoor gebracht van twee boeken, welke bijzonderheden over Rembrantsz. bevatten. Prof. C. Moll schreef in 1825 zijn „Verhandeling over eenige Zeetogten der Nederlanders” en noemt Rembrantsz. daarin een „beroemd sterrekundige” en een ”uitmuntend onderwijzer in de stuurmans- en sterrekunde”. In de ”Verhandelingen en Berigten betrekkelijk het Zeewezen en de Zeevaartkunde”, jaargang 1843, verzameld en uitgegeven door Tindal en Swart, komt een artikel voor van Lauts, dat een korte levensbeschrijving van Dirk Rembrantsz. bevat. Rembrantsz. werd in 1610 in Nierop (zo werd Nieuwe-Niedorp toen genoemd) geboren. Hij bleef daar steeds woonachtig en overleed op 4 November 1682 op 72-jarige leeftijd. In de Ned. Herv. Kerk te Nieuwe-Niedorp ligt zijn grafzerk, waarop het volgende grafschrift staat gebeiteld:

DIRCK REMBRANTS.

Out ontrent 72 jaar.

Mr in de Wiskonst.

Hier Rust Dat Schrander Hooft
Die D'eclips Recht Verlichten,
D'Astronomi Wist te Stichten.
Sijn Glorie nooyt Verdooft.
Hij Toond Ons Dat de Son
Stil Stond, D'Aartkloot Draayde
en hoe de Dwaalder Swaayde.
Uyt Waare Wysheyts Bron.
Schoon meenich Hiermee Spot.
Zyn Wyser der Planeeten
Doet Elck D'Waarheyd Weeten
Nu Rust Syn Siel in God.
Den 4den November 1682.

„Dat Schrander Hooft”, inderdaad! Deze Nieropper stond in briefwisseling met binnen- en buitenlandse geleerden en maakte zich door de belangrijkheid van zijn vele werken wijd en zijd beroemd, niet alleen in Europa maar ook in Oost-Indië. Men zegt, dat zijn beroep schoenmaker was en dat hij geen schoenen lapte zolang er nog maar enig geld in huis was. Wanneer men echter de vele boeken, die hij schreef – een twintigtal zeker – in aanmerking neemt, en weet dat hij ook nog leerlingen opleidde, dan twijfelt men aan deze overlevering. Aannemelijker is het dat zijn broer, bij wie hij inwoonde – hijzelf was vrijgezel – deze arbeid verrichtte.

Van zijn leerlingen vindt men o.a. genoemd Cornelis van Leeuwen, die in 1661 te Amsterdam in de Wiskunst onderwees; Pieter Maassen Smit, die omstreeks 1680 te Blokzijl onderwijs gaf in de stuurmanskunst; Cornelis Pietersz. Neuvel, geboren te Nierop, die in 1682 door het Stedelijk Bestuur van Embden tot Boekhouder aan het Bouwhof en tot Onderwijzer in de Stuurmanskunst werd benoemd; en Pieter Rembrantsz. van Nierop, de zoon van zijn broer. Deze laatste liet enige jaren na het overlijden van zijn oom in druk verschijnen „Brieven, door eenige Wiskunstenaren geschreven aan Dirk Rembrantsz. van Nierop, met zijne antwoorden op dezelve...”, van 1653-1682, bevattende 64 brieven.

Briefwisseling voerde hij o.a. met de hoogleraar Fr. van Schooten te Leiden; met de geleerde en staatsman Nicolaas Witsen, wiens brieven getuigen van de grote achting, waarin deze Nieropper bij hem stond; met Hevelius of Hevel, een beroemd sterrekundige te Dantzig en zelfs met de beroemde Nederlandse wis- en sterrekundige Christiaan Huygens. Vermeldenswaard is een brief, die hem in 1663 door Bagge Wandel uit Arendal in Noorwegen werd geschreven, en waarin deze hem om enige voorbeelden van berekende op- en ondergang der Maan in het jaar 1665 vraagt, en hem voor de te nemen moeite drie vaam brandhout toezegt. In een werk van Nicolaas Witsen over Noord- en Oost Tartarije is zelfs een brief van Rembrantsz. opgenomen met aanmerkingen over de reizen van Nederlanders ter ontdekking van Tartarije.

Bij het artikel van Lauts is een overzicht gevoegd van Rembrantsz' werken, verschenen in de jaren 1653-1680. Van een dezer werken „Nieuw-Dubbelt-Nierper Graed-Boeck” zijn veertien drukken verschenen, waarvan negen tijdens zijn leven. Ook zijn ”Onderwys der Zeevaert” en ”Des Aertrijcks beweging en zonne-stilstand” werden herhaaldelijk herdrukt. Hij bewerkte en gaf ook uit het Journaal van de Zeevaarder Abel Tasman en vervaardigde zeekaarten met de zeevaarder Willem de Vlaming.

Er zijn mij intussen meer bronnen bekend geworden, die bijzonderheden over Rembrantsz. en zijn werk bevatten. Het moet dus mogelijk zijn een uitgebreider artikel over hem samen te stellen, doch dit korte overzicht lijkt mij voldoende om de nagedachtenis aan „dit schrander hooft” voor het tegenwoordige Westfriesland en in het bijzonder voor Nieuwe-Niedorp levendig te houden.

Daar Rembrantsz. zijn gehele leven Nieuwe-Niedorp trouw gebleven is, zou ik het zeer op prijs stellen exemplaren van zijn werken of van uitgaven, welke op hem betrekking hebben in het gemeentearchief te kunnen opnemen. Mocht iemand dan ook een dergelijk werk voor dit doel willen afstaan, dan zal het gemeentebestuur van Nieuwe-Niedorp daarvoor zeer dankbaar zijn.

J. Baken,
Burgemeester van Nieuwe-Niedorp

 


© 1924-2017 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.