Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Delen
:



RSS

Facebook

Archivering » Ach Lieve Tijd » Deel 18: Westfriezen en hun buren » pagina 435

Twintig eeuwen West-Friesland, de Westfriezen en hun buren

West-Friesland drong er dus op aan dijken aan te leggen tussen Huisduinen, Wieringen en de Wieringerwaard. Hoewel de Westfriese steden. hiervoor op 6 april 1629 octrooi verkregen, zijn de ambitieuze plannen, die neerkwamen op inpoldering van de Wieringermeer en het hele Anna Paulownagebied, in een eerste begin blijven steken. Er kwam slechts een kleine dijk van Huisduinen over de Garst naar het Quelderduyn (De Kooy). Vooral de stad Amsterdam verzette zich tegen plannen die mogelijk tot grote stroomveranderingen in de buitendelta van het Marsdiep konden leiden. En Amsterdam had de zwaarste stem in de Staten. Pas in de 19e eeuw zijn het Koegras (1817) en de Anna Paulownapolder (1845) bedijkt, en eerst in 1924 is door de ‘Korte Afsluitdijk’ een verbinding gemaakt met het eiland Wieringen.

Een vesting aan het Nieuwe Diep

Hoe belangrijk het Marsdiep ook was voor Amsterdam als toegang tot de Zuiderzee, de stad wilde koste wat kost voorkomen dat daar een concurrerende havenstad kwam. Dat gevaar was niet denkbeeldig. Pampus en de andere zandplaten in de Zuiderzee leverden grote problemen op voor de steeds groter wordende schepen. Oorlogsschepen overwinterden noodgedwongen op de Rede van Texel bij Oudeschild of in de omgeving van Wieringen (Oude Veer). In de Vierde Engelse Zee-oorlog (1780-1784) keerde de vloot na de slag bij de Doggersbank (1781) zwaar gehavend terug op de Rede van Texel. Reparatie kon zo gauw niet worden geregeld en de vloot werd gedurende de winter geborgen in de geulen van het Balgzand.
Er moest nu wel een ‘bequarne’ haven komen in de luwte van de Noordzee. Maar waar? Niet aan het Oude Veer (bij het tegenwoordige Anna Paulowna), want dit was te ondiep. Dan maar aan het Nieuwe Diep, een geul bij Den Helder die al in de zeventiende eeuw als haven werd gebruikt. Er lagen echter ‘banken’ die opgeruimd dienden te worden. Door de aanleg van enkele leidammen werd nu de ebstroom van het Balgzand door de geul gedirigeerd. Het systeem werkte. Aan de zuidzijde van dit Nieuwe Diep kwam in 1792 een werf voor onderhoudswerkzaamheden.
Met een extra beveiliging van deze haast ideale haven werd aanstonds een begin gemaakt. Op advies van admiraal Jan Hendrik van Kinsbergen werd het aantal bestaande verdedigingswerken uitgebreid met een fort op het hoge duin van Huisduinen: de aanzet voor wat in de Franse tijd vesting-Den Helder zou worden. In de visie van keizer Napoleon (1804-1815) moest Het Nieuwe Diep hoeksteen worden van de Franse kustverdediging, een Hollands Gibraltar, voorzien van een sterke fortengordel. De noodzaak was in 1799 duidelijk gebleken toen de Engelsen en Russen een invasie in Noord-Holland ondernamen en het aan landzijde onbeschermde Den Helder bezetten. Er werd daarna haast gemaakt met de fortificaties. Napoleon kwam zich in 1811 hoogstpersoonlijk op de hoogte stellen.

Groot Noordhollandsch Kanaal

Architect van Napoleons plannen was Jan Blanken Jzn, een groot bewonderaar van de Franse keizer. Blanken was sluw genoeg om zich in 1813, toen de Franse bezetters door de troepen van Engeland, Pruisen en Rusland verjaagd waren, onmiddellijk te tooien met de oranje-cocarde en zijn diensten aan te bieden aan de nieuwbakken koning der Nederlanden, Willem I.

AFBEELDING(EN) NOG NIET BESCHIKBAAR = Linksboven: Na de overstroming van de Anna Paulownapolder in 1916 werd het leger ingezet. (C. Modder, Aartswoud)

Rechtsboven: Van de 982 huizen die de Anna Paulownapolder in 1916 telde, kwamen er door de dijkdoorbraak 682 onder water te staan. Op deze foto de boerderij van Wessels en het huis met schuur van Kramer aan de Zandvaart bij Breezand.

Midden: Bedriegelijke foto uit 1916 van de Molenvaart in Kleine Sluis. De wagen en de mannen staan op de weg; het bootje ligt in een oud wegslootje. (C. Modder, Aartswoud)

 


© 1924-2017 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.